کارکرد آرامش بخشی عرفان اسلامی

چکیدهانسان معاصر با وجود پیشرفت های چشمگیر مادی و فناوری، بیش از هر زمان دیگری با بحران اضطراب، ناآرامی و ازخودبیگانگی مواجه است. یکی از عوامل مهم این وضعیت، غلبه «من درون» یا «خود کاذب» بر ساحت وجودی انسان و همانندسازی او با دارایی ها، موقعیت اجتماعی و هویت ذهنی است. پژوهش حاضر با هدف تبیین فریب های «من درون» و بررسی راهکارهای غلبه بر آن از منظر عرفان اسلامی انجام شده است. این پژوهش از نوع کیفی بوده و با رویکرد تحلیل محتوا و بهره گیری از روش کلارک و براون، داده های خود را از متون اصیل عرفان اسلامی از قرون سوم تا یازدهم هجری گردآوری و تحلیل کرده است؛ همچنین در برخی موارد برای تبیین دقیق تر مفاهیم از دیدگاه اندیشمندان معاصر حوزه معنویت بهره گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین جلوه های «من درون» در قالب دلبستگی به دنیا، غفلت از مرگ، گرفتار شدن در گذشته و آینده ذهنی، شکایت، مقایسه با دیگران و منفی نگری ظاهر می شود که همگی به تضعیف آرامش درونی و تشدید رنج روانی انسان می انجامند. در مقابل، عرفان اسلامی با ارائه راهکارهایی همچون مرگ اندیشی، زیستن در لحظه حال، پذیرش و تسلیم، هشیاری و حضور، ترک شکایت و پرهیز از مقایسه، زمینه رهایی از سلطه نفس و دستیابی به آرامش پایدار و حیات معنوی را فراهم می سازد. نتایج پژوهش نشان می دهد که آموزه های عرفان اسلامی ظرفیت قابل توجهی در تبیین ریشه های وجودی و روان شناختی رنج انسان معاصر و ارائه راهکارهای عملی برای تحقق آرامش درونی دارند.

کلیدواژه ها:

عرفان اسلامی ، نفس ، خود کاذب ، حضور ، تسلیم ، خودشناسی ، آرامش معنوی