نقش ابزارهای هوش مصنوعی در توسعه تفکر انتقادی دانش آموزان تیزهوش:یک مطالعه آمیخته

زمینه و هدف:تفکر انتقادی از مهارت های اساسی قرن بیست ویکم محسوب می شود و پرورش آن در دانش آموزان تیزهوش به دلیل توانمندی های شناختی بالاتر و نیاز آنان به فعالیت های یادگیری چالش برانگیز، اهمیت ویژه ای دارد. در سال های اخیر، ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به عنوان منابع نوین یادگیری مطرح شده اند که می توانند فرصت هایی برای تقویت مولفه های تفکر انتقادی فراهم کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی ادراک معلمان از نقش ابزارهای هوش مصنوعی در توسعه مولفه های تفکر انتقادی شامل تحلیل، تفسیر، استنتاج و ارزیابی در میان دانش آموزان دوره متوسطه مدارس تیزهوشان استان بابل در کشور عراق انجام شد.روش پژوهش:این پژوهش با رویکرد آمیخته همگرا انجام گرفت. در بخش کمی، داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر مولفه های تفکر انتقادی گردآوری شد که پس از تایید روایی محتوایی و پایایی مناسب بر اساس ضریب آلفای کرونباخ اجرا گردید. جامعه آماری شامل ۵۷ معلم در سه مدرسه تیزهوشان بود. در بخش کیفی نیز داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با شش معلم و به روش نمونه گیری هدفمند جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون بررسی شد.یافته ها:نتایج بخش کمی نشان داد که ادراک معلمان از نقش ابزارهای هوش مصنوعی در تقویت تفکر انتقادی دانش آموزان در سطح مطلوبی قرار دارد. در میان مولفه های مورد بررسی، مولفه تفسیر بالاترین میانگین و مولفه ارزیابی پایین ترین میانگین را به خود اختصاص داد. همچنین، تفاوت معناداری در ادراک معلمان بر اساس متغیرهای جمعیت شناختی شامل جنسیت، سابقه خدمت، مدرک تحصیلی، سن و تخصص دانشگاهی مشاهده نشد (p>۰.۰۵). یافته های کیفی نشان داد که ابزارهای هوش مصنوعی از طریق ایجاد فرصت های یادگیری تعاملی، طرح پرسش های چالش برانگیز، امکان مقایسه دیدگاه های مختلف و تقویت تحلیل مسئله می توانند به رشد تفکر تحلیلی و خلاقیت دانش آموزان کمک کنند. در مقابل، چالش هایی مانند استفاده سطحی از ابزارها، وابستگی بیش از حد به پاسخ های تولیدشده و محدودیت های زیرساختی مدارس نیز مطرح شد.نتیجه گیری:نتایج پژوهش نشان می دهد که ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی ظرفیت قابل توجهی برای حمایت از پرورش تفکر انتقادی در دانش آموزان تیزهوش دارند. با این حال، بهره گیری موثر از این ابزارها مستلزم طراحی راهبردهای آموزشی هدفمند، آموزش حرفه ای معلمان، تدوین چارچوب های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی و تقویت زیرساخت های دیجیتال در مدارس است.

کلیدواژه ها:

آموزش متوسطه ، تفکر انتقادی ، دانش آموزان تیزهوش ، مطالعه آمیخته ، هوش مصنوعی