تاثیر هرس ریشه و کاربرد پاکلوبوترازول بر رشد، عملکرد و کیفیت میوه پاپایا (Carica papaya L. 'Sweet Sense') در شرایط گلخانه

پاپایا یکی از میوه های مهم گرمسیری است که در ایران به صورت گلخانه ای و از طریق کشت بذر تکثیر می شود. رشد سریع و افزایش ارتفاع دانهال ها، مهم ترین چالش تولید پاپایا در شرایط گلخانه ای است. برخورد شاخه ها با سقف گلخانه و شکستگی ناشی از وزن بالای میوه ها، تولیدکنندگان را مجبور به حذف زودهنگام درختان و جایگزینی آن ها با دانهال های جدید می کند. به منظور بررسی تاثیر هرس ریشه و کاربرد خاکی غلظت های مختلف پاکلوبوترازول (PBZ) بر رشد رویشی، عملکرد و کیفیت میوه پاپایا رقم ‘Sweet Sense’، آزمایشی در قالب طرح کاملا تصادفی با شش تیمار و سه تکرار (هر تکرار شامل دو درخت) طی سال های ۱۴۰۳–۱۴۰۲ در شهرستان دزفول (استان خوزستان) اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل موارد زیر بودند: شاهد (بدون هرس ریشه و بدون کاربرد پاکلوبوترازول)، هرس ریشه (هرس متوازن ۲۵ درصد از حجم ریشه)، هرس متوازن ۲۵ درصد از حجم ریشه همراه با کاربرد ۲۵۰ میلی گرم در لیتر پاکلوبوترازول، و کاربرد پاکلوبوترازول با غلظت های ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی گرم در لیتر. نتایج نشان داد که تیمارهای به کار رفته، تاثیر معنی داری بر ارتفاع درخت و سطح مقطع تنه (TCSA) داشتند به طوریکه بیشترین ارتفاع و سطح مقطع تنه مربوط به تیمار شاهد (بدون هرس و بدون کاربرد PBZ) بود؛ در حالی که کمترین ارتفاع در تیمار ترکیبی هرس ریشه + PBZ با غلظت ۲۵۰ میلی گرم در لیتر (۴۳ درصد کاهش نسبت به شاهد)، و بیشترین کاهش سطح مقطع تنه در تیمار هرس ریشه مشاهده شد (۳۰ درصد کاهش نسبت به شاهد). در بررسی صفات مربوط به عملکرد، تیمارها تاثیر معنی داری بر تعداد گل، تعداد میوه و عملکرد میوه داشتند. بیشترین عملکرد میوه در تیمارهای پاکلوبوترازول با غلظت های ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی گرم در لیتر به ترتیب با مقادیر ۲۱۲، ۱۹۱ و ۱۷۵ کیلوگرم به ازای هر درخت ثبت شد. در مقابل، کمترین عملکرد مربوط به تیمار هرس ریشه بود که مقدار آن ۱۰۹ کیلوگرم در هر درخت گزارش گردید. همچنین، بیشترین وزن متوسط میوه در تیمارهای ۲۵۰ ، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی گرم در لیتر پاکلوبوترازول به ترتیب با ۱۱۲۰، ۹۴۴ و ۹۸۸ گرم مشاهده شد، در حالی که کمترین وزن میوه به تیمار شاهد اختصاص داشت (۷۹۶ گرم). برخلاف صفات مواد جامد محلول (TSS) و اسیدیته قابل تیتراسیون (TA)، سایر صفات کیفی میوه تحت تاثیر تیمارها قرار نگرفتند. بالاترین TSS (۶۷/۱۰ درجه بریکس) و TA (۳/۰ گرم بر ۱۰۰ گرم وزن تر) در تیمار ترکیبی هرس ریشه + PBZ با غلظت ۲۵۰ میلی گرم در لیتر ثبت شد. در مجموع بین تیمارهای ارزیابی شده، کاربرد خاکی پاکلوبوترازول در غلظت های ۲۵۰ و ۵۰۰ میلی گرم در لیتر به عنوان تیمارهای برتر شناسایی شد. این دو تیمار توانستند رشد رویشی گیاه پاپایا را به ترتیب هفت و ۱۰ درصد کاهش داده و در مقابل، عملکرد را به میزان ۳۲ و ۲۰ درصد افزایش دهند، بدون آنکه تفاوت معنی داری در صفات کیفی میوه نسبت به تیمار شاهد ایجاد کنند. این یافته ها نشان دهنده اثربخشی هرس ریشه و PBZ در کنترل رشد گیاه پاپایا، بهبود عملکرد بدون اثر منفی بر کیفیت میوه است.

کلیدواژه ها:

Papaya ، Growth retardants ، Growth control ، Height reduction ، خربزه درختی ، کند کننده های رشد ، کنترل رشد ، کاهش ارتفاع