نقش کارآفرینی پایدار در بازآفرینی روستایی با رویکرد آینده نگاری: مطالعه موردی روستاهای کشتیبان و حصارحاجی لار در کرانه غربی دریاچه ارومیه

کاهش شدید سطح آب دریاچه ارومیه پیامدهای گسترده ای بر معیشت کشاورزی، هویت محلی و انسجام اجتماعی روستاهای پیرامونی داشته و ضرورت بازآفرینی روستایی را به یک اولویت راهبردی بدل ساخته است. در این زمینه، کارآفرینی پایدار به عنوان رویکردی چندبعدی توانسته است زمینه ساز خلق ارزش های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی گردد و مسیر توسعه پایدار را هموار سازد. هدف این پژوهش، بررسی نقش کارآفرینی پایدار در بازآفرینی روستاهای کشتیبان و حصارحاجی لار با تاکید بر توانمندسازی جوامع محلی، ارتقای تاب آوری اجتماعی و حفاظت از محیط زیست است. این پژوهش با رویکرد آینده نگاری و به صورت ترکیبی (کیفی–کمی) انجام شد. در بخش کیفی، چارچوب نظری از طریق مرور منابع علمی استخراج گردید و نشست های گروهی و طوفان فکری با مشارکت خبرگان و ذینفعان محلی شامل دهیاران، اعضای شورا، کارآفرینان و کارشناسان توسعه برگزار شد تا شاخص های کلیدی شناسایی و پالایش شوند. جامعه پژوهش، ذینفعان محلی در دو روستای کشتیبان و حصار حاجی لار بود و نمونه گیری به صورت هدفمند انجام گرفت؛ در مجموع ۲۵ نفر (۱۵ محلی و ۱۰ متخصص دانشگاهی و اجرایی) در فرآیند پژوهش مشارکت داشتند. در بخش کمی، شاخص ها وارد ماتریس اثرات متقاطع میک مک شدند تا میزان نفوذ و وابستگی عوامل مشخص گردد و سپس با نرم افزار سناریوویزارد سناریوهای آینده تدوین شد. برای اعتبار نتایج، روایی محتوا از طریق اجماع خبرگان و پایایی با آزمون حساسیت در میک مک بررسی گردید. یافته ها نشان داد که بازآفرینی روستایی زمانی اثربخش خواهد بود که کارآفرینی پایدار در سه سطح اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به طور هم زمان تقویت شود. در این میان مجموعه ای از شاخص های کلیدی شامل کشت های مقاوم به کم آبی، مدیریت پایدار منابع آب، انرژی های تجدیدپذیر، صنایع کوچک روستایی، گردشگری بوم محور، سرمایه اجتماعی، توانمندسازی زنان و برندینگ فرهنگی بیشترین نقش را در آینده دارند. تحلیل سناریوها دو چشم انداز اصلی را ترسیم کرد: سناریوی مطلوب با ویژگی های توسعه پایدار و نوآورانه، و سناریوی بحرانی که تداوم الگوهای ناکارآمد و تشدید بحران های اجتماعی و زیست محیطی را نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

کارآفرینی پایدار ، بازآفرینی روستایی ، آینده نگاری ، دریاچه ارومیه ، روستاهای غرب دریاچه ارومیه