ارزیابی انتقادی راهبرد «سیاست مستقل ملی» در ایران، تحلیل محتوای تاریخ شفاهی هاروارد (۱۳۴۰-۱۳۵۷)

تدوین راهبرد سیاست خارجی، نه فقط سامان­بخش الگو­های تعامل با سایرکشورها است بلکه نقش تعیین کننده ای در استفاده بهینه از فرصت ها و مدیریت موثر تهدیدهای مرتبط با منافع ملی ایفا می نماید. هدف این نوشتار ارزیابی انتقادی مهمترین راهبرد سیاست­خارجی پهلوی دوم، موسوم به «سیاست مستقل ملی» است. این پژوهش در چارچوب نظری «پرسپکتیویسم» کوشیده است تا به این پرسش پاسخ دهد که چگونه پنداشت های مقامات ایران از نظام بین المللی(سالهای ۱۳۴۰- ۵۷) به ناکارامدی سیاست مستقل ملی انجامید؟ یافته های مقاله نشان می دهد مناسبات نابرابر ایران با قدرت­های­ خارجی، بی اعتمادی تاریخی به قدرت های خارجی و احساس حقارت کارگزاران سیاست خارجی ایران، موجب می شد تا تصمیم سازان کلیدی، تردیدی عمیق نسبت به امکان موفقیت این راهبرد در برابر مناسبات قدرت نابرابر جهان وجود داشته باشد. داده­های این­ پژوهش در دو مرحله بررسی شد؛ در مرحله اول با روش «تحلیل محتوای هدفمند»، تاریخ شفاهی هاروارد، تجربه زیسته جمعی از کارگزاران سیاست خارجی کشور بازخوانی شد و در ادامه با گزینش گویه های انتقادی کارگزاران سیاست خارجی ایران، مهمترین مقوله­ها از تصورات آنان شناسایی شده است؛ در مرحله دوم با به کارگیری روش ردیابی فرآیند، چگونگی ناکامی سیاست مستقل ملی مورد تحلیل قرار گرفته است.

کلیدواژه ها:

ایران ، سیاست خارجی ، پهلوی دوم ، سیاست مستقل ملی ، تاریخ شفاهی هاروارد