ارزش طبیعت در حکمت متعالیه گذار از دوگانه ذاتی و ابزاری

مسئله محیط زیست، یکی از مسائل بنیادین انسان معاصر است و ضعف مبانی نظری در تعامل انسان و طبیعت، بحران های آن را تشدید کرده است. پژوهش حاضر در جست وجوی جایگاه و ارزش طبیعت از منظر حکمت متعالیه، با روش تحلیلی منطقی است. یافته ها نشان می دهد که در نظام فکری صدرایی، دوگانه ارزش ذاتی و ابزاری، برای ارزش گذاری طبیعت کافی نیست. در حکمت متعالیه با توجه به نگاه وجودی، تعامل آیت بینانه، نوع تبیین ملاصدرا از فاعلیت بالصناعه آدمی، جایگاه انسان و جهان، محبت و حکمت، از ارزش های دیگری برای محیط زیست می توان سخن گفت؛ ارزش هایی چون ارزش سلوکی، ارزش به مثابه راه و طریق و ارزش آیتی محیط زیست. در واقع، در نظرگاه ملاصدرا، طبیعت حامل ارزش سومی است که می توان آن را ارزش میانجی یا واسطه ای طبیعت نامید. همچنین، در توجه به وجودی بودن فلسفه ملاصدرا، تمام ارزش های مذکور، هویت دیگری و معنایی عمیق تر می یابند که بر اساس آموزه اصالت وجود و نظام وحدت در کثرت و کثرت در وحدت، در ذیل ارزشی واحد، معنادار و محقق خواهندشد. در این مقاله با اثبات و تبیین این چارچوب کل نگر صدرایی، بنیان نظری مستحکمی برای بازسازی مبانی ارزش طبیعت، ورای تقابل های متعارف، ارائه می شود. نمایاندن چنین افقی در ارزش گذاری طبیعت، منجر به نوع دیگری از رابطه انسان با طبیعت و تعامل متعالی انسان با محیط زیست می گردد.

کلیدواژه ها:

ملاصدرا ، محیط زیست ، طبیعت ، ارزش ، عشق