<span lang="FA">دفاع از انتقادات وارد بر اشکال های استاد مصباح به برهان تضایف برای اثبات اتحاد عاقل و معقول

نظریه اتحاد عاقل و معقول از مهم ترین مباحث فلسفه اسلامی است که در حکمت متعالیه جایگاهی محوری دارد. صدرالمتالهین برای اثبات این نظریه دو برهان اقامه کرده است که از آنها با عنوان «برهان تضایف» و «برهان نور و ظلمت» یاد می شود. پیچیدگی های این براهین، موجب طرح اشکال ها و نقدهای متعدد از سوی اندیشمندان پس از ملاصدرا بر این براهین شده است. در این میان، استاد مصباح یزدی مجموعه ای از اشکال ها را متوجه این دو برهان دانسته است. نگارنده در مقاله ای با عنوان «نقد و بررسی اشکالات استاد مصباح به دو برهان صدرالمتالهین در اثبات اتحاد عالم و معلوم» به این ایرادها پاسخ داده و کوشیده بود کارآمدی براهین صدرایی را حفظ کند. دکتر علی ارشد ریاحی در مقاله ای با عنوان «دفاع از اشکال های استاد مصباح به دو برهان صدرا برای اثبات اتحاد عاقل و معقول» به دفاع از اشکال های استاد مصباح پرداخته است. مقاله حاضر با رویکردی انتقادی، به بررسی مدعیات دکتر ریاحی می پردازد. بدین منظور، نخست ساختار استدلال های صدرالمتالهین و اشکال های استاد مصباح بازخوانی می شود و سپس پاسخ های نگارنده و نقدهای منتقد به صورت نظام مند تحلیل می گردد. نتایج پژوهش نشان می دهد که دفاعیات منتقد در بسیاری موارد مبتنی بر تلقی نادقیق از مراد صدرالمتالهین است. به ویژه، تبیین صدرایی از صور ادراکی به مثابه نحوی از وجود، که سراسر هویت آن مدرک بودن است، با تفسیر عرض انگارانه از علم که مبنای دفاع منتقد قرار گرفته، ناسازگار می نماید. بدین ترتیب، نوشتار حاضر نشان می دهد که براهین نظریه اتحاد عاقل و معقول در حکمت متعالیه همچنان قابل دفاع است.

کلیدواژه ها:

اتحاد عاقل و معقول ، برهان تضایف ، برهان نور و ظلمت ، معقول بالذات