<span lang="FA">دلالت مفهومی اصطلاحات «ذات»، «ذاتی» و «بالذات» بر اصالت ماهیت در فلسفه اسلامی

«ذات»، «ذاتی»، قید وصفی «بالذات» و مفاهیم وابسته به آنها از اصطلاحات پرکاربرد در منطق و فلسفه اسلامی است و در همه مکاتب حکمی اسلامی در معانی مختلف لغوی و اصطلاحی به کار رفته است. اگرچه در مواردی میان این معانی تفکیک روشنی صورت گرفته است، اما در برخی موارد این تفکیک از وضوح کافی برخوردار نیست و ازهمین رو در برخی استعمالات، دلالت ها و ریشه های اصالت ماهوی در کاربرد آنها وجود دارد. این مطلب، اگرچه در دستگاه فلسفی غیراصالت وجودی، مشکل آفرین نیست بلکه آموزه ای سازگار با نگرش اصالت ماهوی است، اما درصورتی که اصالت وجود محور یک دستگاه فلسفی قرار گیرد، به آموزه کاملا ناهمگون مبدل می شود. پژوهش حاضر با روش تحلیلی از طریق خوانش مباحث حکمی فیلسوفان مسلمان در موضوع مذبور، و نقد و بررسی آنها، به این مطلب واصل می شود که اصطلاح «ذات»، «ذاتی» و قید وصفی «بالذات» بازمانده تفکر اصالت ماهوی است که یک پارادایم ابطال شده است و شواهدی نیز بر تایید این مساله وجود دارد که به تفکیک مورد اشاره قرار می گیرد و در نهایت روشن خواهد شد که جعل و به کارگیری این اصطلاحات، به ویژه در دستگاه فلسفی اصالت وجودی؛ به طور خاص حکمت متعالیه، نیازمند بازنگری است و ضرورت دارد که اصلاح زبان شناسانه ای برای استفاده از این واژگان صورت گیرد.

کلیدواژه ها:

اصطلاح یک ، ذات ، اصطلاح دو ، ذاتی ، اصطلاح سه ، اصالت ماهیت ، اصطلاح چهار ، معقول ثانی ، اصطلاح پنج ، مواد ثلاث