داوری اشکالات بر نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبائی: اشکال به اصل اعتبار

نظریه اعتباریات یا ادراکات اعتباری مرحوم علامه طباطبائی نظریه ای بدیع در حوزه معرفت شناسی و علم النفس بود که دامن علوم مختلفی چون منطق، فقه، اصول، اخلاق، حقوق، علم الاجتماع و الهیات را دربرمی گیرد و تا به امروز مورد اشکالات و مباحثی زیادی نیز بوده است. با توجه به گذشت نزدیک به یک قرن از انتشار این نظریه به نظر می رسد داوری کامل اشکالات وارد به آن ضروری است. هدف من بررسی پاسخ های انتقادی طی این دوره است تا از اعتبار نظریه و کاربست آن در عرصه های علمی مختلف نیز اطمینان حاصل شود. خروجی این تلاش، به گمان من، نه رد نظریه بلکه تنقیح و تحکیم چارچوب کلی آن است. در این مقاله، ابتدا با ارائه پیشینه تاریخی و فهرستی از اشکالات کلیدی به نظریه اعتباریات آغاز می کنم. سپس، در مقاله حاضر بر دو مورد از آن ها تمرکز خواهم کرد. ابتدا به یک اشکال منطقی می پردازم که به ضابطه فرض «باید» وارد شده که علامه برای شناسایی اعتباریات پیشنهاد کرده اند و تفسیری از متن را تایید می کنم که بر آن فائق آید. سپس به یک اشکال عمده به اصل اعتبار در افعال ارادی که سنگ بنای نظریه است می پردازم. این اشکال اساسی با الهام از برخی عبارات علامه حل می شود و حاصل آن رد ضرورت اعتبار صوری در همه افعال و تقسیم اعتبار به اجمالی و صوری است طوری که هر یک از آن ها برای فعل ارادی کافی باشد.

کلیدواژه ها:

اعتباریات ، اصل اعتبار ، وجوب اعتباری ، علم النفس ، علامه طباطبائی