مسیرو میانبر: تحلیل شبکه ی استعاری "ادراک" با نگاهی به ابیات یازدهم و هجدهم قصیده ی عینیه

قصیده عینیه منسوب به ابن سینا در سنت تفسیری غالبا بر پایه خوانشی هستی شناختی و با تاکید بر نزول نفس تفسیر شده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه خوانشی معرفت شناختی از این اثر، نقش زبان استعاری قصیده را در بازنمایی فرایند ادراک در دستگاه فکری ابن سینا بررسی می کند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه نظریه استعاره های مفهومی و طرح واره های تصویری انجام شده است. داده های پژوهش از متن قصیده و مباحث معرفت شناختی ابن سینا گردآوری و با تمرکز بر ابیات یازدهم و هجدهم تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که ساختار مفهومی قصیده بر کلان استعاره «ادراک، حرکت است» استوار است. این استعاره در قالب دو طرح واره «مسیر» و «میان بر» سازمان می یابد که به ترتیب فرایند تفکر تدریجی و ادراک دفعی (حدس) را بازنمایی می کنند. همچنین استعاره های محوری قصیده با مراتب ادراک در فلسفه ابن سینا سازگارند و تحول نفس را از «چشم محجوب» به «چشم سالم» و سپس «چشم ناظر» بازنمایی می کنند. بر این اساس، تحلیل حاضر نشان می دهد که ساختار استعاری قصیده عینیه بازنمایی منسجمی از فرایند ادراک در فلسفه ابن سینا فراهم می آورد و از خوانشی معرفت شناختی از این اثر پشتیبانی می کند.

کلیدواژه ها:

ابن سینا ، قصیده عینیه ، استعاره مفهومی ، طرح واره تصویری ، معرفت شناسی