نقش فضاهای انتقالی و نیمه عمومی در شکل گیری تعاملات اجتماعی در محله های معاصر(نمونه موردی: محله مرزداران تبریز)

فضاهای انتقالی و نیمه عمومی به عنوان حلقه های گم شده سلسله مراتب فضایی در محلات معاصر، نقشی تعیین کننده در کیفیت تعاملات اجتماعی و پایداری زندگی جمعی ساکنان ایفا می کنند. با گسترش رویکردهای صرفا کارکردگرا در طراحی شهری، این فضاها در توسعه های جدید به طور نظام مند نادیده گرفته شده اند و پیامدهایی چون گسست شبکه های همسایگی، کاهش سرمایه اجتماعی و تضعیف حس تعلق را به همراه داشته اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش فضاهای انتقالی و نیمه عمومی در شکل گیری تعاملات اجتماعی در محله مرزداران تبریز به عنوان نمونه ای از توسعه های جدید شهری، با رویکردی کیفی و با بهره گیری از روش های مشاهده میدانی نظام مند، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ساکنان و تحلیل اسناد و مدارک انجام شده است. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و بر اساس مفاهیم استخراج شده از مبانی نظری شامل سلسله مراتب فضایی، قلمرو و حریم، تعاملات اجتماعی، سرمایه اجتماعی و حس تعلق به مکان صورت پذیرفت. یافته های پژوهش نشان داد که محله مرزداران در تمامی مولفه های مذکور با شکاف های عمیقی مواجه است و حذف نظام مند عرصه های میانی و نیمه عمومی، مهم ترین عامل کاهش تعاملات اجتماعی، تضعیف سرمایه اجتماعی و کاهش حس تعلق ساکنان به محله است. بازتعریف و بازطراحی فضاهای انتقالی با رویکرد مشارکتی و مبتنی بر شاخص های کیفیت فضایی، می تواند به احیای سلسله مراتب فضایی، افزایش تعاملات چهره به چهره و بازسازی سرمایه های اجتماعی یاری رساند. پژوهش حاضر با ارائه شواهد تجربی از محله مرزداران، بر ضرورت بازنگری در اصول طراحی محلات معاصر تاکید دارد و راهبردهای عملیاتی موثری را در اختیار برنامه ریزان و طراحان شهری قرار می دهد تا بتوانند با بازآفرینی عرصه های میانی، زمینه ساز تحقق محله ای سرزنده، پویا و همبسته گردند.

کلیدواژه ها:

فضاهای انتقالی ، فضاهای نیمه عمومی ، تعاملات اجتماعی ، سلسله مراتب فضایی ، محله مرزداران تبریز