بازتعریف مفهوم شهر مطلوب در شهرسازی معاصر استخراج و تلفیق مولفه های اصلی بر پایه مرور نظام مند ادبیات

مفهوم «شهر مطلوب» در تاریخ اندیشه و عمل شهرسازی همواره با جست وجوی شرایطی پیوند داشته است که بتواند کیفیت زندگی، سلامت، امنیت، عدالت، کارایی و رضایت ساکنان را ارتقا دهد. با این حال، تحول پارادایم های شهرسازی در دهه اخیر موجب شده است که مطلوبیت شهری دیگر در قالب یک الگوی صرفا کالبدی یا یک شاخص منفرد قابل تبیین نباشد. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی انتقادی مفهوم شهر مطلوب و شناسایی مولفه های مشترک و مکمل آن در ادبیات معاصر، از مرور نظام مند ادبیات با اتکا به چارچوب PRISMA ۲۰۲۰ استفاده می کند. بر اساس فرایند گزارش شده در پژوهش اولیه، ۸۸۰ منبع در بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶ شناسایی و پس از غربالگری، ۵۵ مطالعه مرتبط برای تحلیل نهایی انتخاب شده اند. سنتز یافته ها نشان می دهد که مفهوم مطلوبیت شهری از تاکید بر فرم و سازمان کالبدی به سوی رویکردی چندبعدی حرکت کرده است؛ رویکردی که در آن زیست پذیری، تاب آوری، عدالت فضایی، سلامت، حکمرانی، فناوری و کیفیت محیط به صورت درهم تنیده مطرح می شوند. تحلیل مطالعات منتخب در این پژوهش به شناسایی شش بعد اصلی شامل کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی، حکمرانی و فناورانه انجامیده است. در ادامه، این ابعاد در قالب یک چارچوب سه لایه شامل«ساختار شهری»، «فرایندهای حکمرانی و توانمندسازهای فناورانه» و «پیامدهای مطلوبیت»بازآرایی شده اند. در این چارچوب، عدالت و شمولیت به عنوان اصول میان بعدی و کیفیت زندگی، سلامت، تاب آوری و رضایت به عنوان پیامدهای اصلی در نظر گرفته می شوند. ارزش افزوده پژوهش در تلاش برای ایجاد پیوند میان پارادایم های پراکنده و ارائه یک منطق تلفیقی برای فهم شهر مطلوب معاصر است. این چارچوب می تواند مبنایی برای توسعه شاخص های ارزیابی، سیاست گذاری شهری و مطالعات اعتبارسنجی تجربی در زمینه شهر مطلوب، به ویژه در بستر شهرهای ایران، قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

شهر مطلوب ، شهرسازی معاصر ، مرور نظام مند ، زیست پذیری ، تاب آوری شهری ، عدالت فضایی ، کیفیت زندگی ، حکمرانی شهری