اثربخشی آموزش بازی محور بر یادگیری عمیق مفاهیم زیستی درس علوم تجربی پایه هشتم با تاکید بر مبحث تولیدمثل در جانداران

مقدمه: یادگیری مفاهیم زیستی در دوره متوسطه اول، به ویژه در درس علوم تجربی پایه هشتم، نیازمند استفاده از روش های تدریسی است که ضمن انتقال مفاهیم علمی، زمینه مشارکت فعال، تعامل، تفکر و کاربرد دانش را برای دانش آموزان فراهم سازد. برخی از مفاهیم زیستی، از جمله مبحث تولیدمثل در جانداران، به دلیل ماهیت فرایندی و مفهومی خود، ممکن است با روش های سنتی آموزش به یادگیری سطحی و حفظ محور منجر شوند. ازاین رو، بهره گیری از آموزش بازی محور می تواند به عنوان رویکردی فعال و خلاقانه، زمینه یادگیری معنادار و عمیق تر این مفاهیم را فراهم کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش بازی محور بر یادگیری عمیق مفاهیم زیستی درس علوم تجربی پایه هشتم با تاکید بر مبحث تولیدمثل در جانداران انجام شد.روش پژوهش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه اجرا، در چارچوب پژوهش های آموزشی و با رویکرد نیمه آزمایشی قابل انجام است. جامعه پژوهش را دانش آموزان پایه هشتم دوره متوسطه اول تشکیل دادند و نمونه پژوهش از میان دانش آموزان جامعه مورد مطالعه انتخاب شد. برای آموزش محتوای مبحث تولیدمثل در جانداران، مجموعه ای از فعالیت های بازی محور شامل کارت های آموزشی، بازی تطبیق جاندار و روش تولیدمثل، پازل های مفهومی، بازی های گروهی، پرسش های چالشی و فعالیت های نقش آفرینی طراحی و اجرا شد. یادگیری دانش آموزان با استفاده از ارزشیابی پیشرفت تحصیلی و پرسش های مفهومی مرتبط با محتوای آموزشی مورد بررسی قرار گرفت. در فرایند آموزش، تلاش شد بازی ها مستقیما با اهداف یادگیری کتاب علوم تجربی پایه هشتم مرتبط باشند و دانش آموزان از طریق مشارکت گروهی، حل مسئله، گفت وگو و کاربرد مفاهیم علمی در فرایند یادگیری درگیر شوند.یافته ها: یافته های حاصل از اجرای فعالیت های آموزشی نشان داد که استفاده از روش بازی محور، زمینه مشارکت فعال تر دانش آموزان در فرایند یادگیری را فراهم کرده و به بهبود درک مفهومی مباحث مرتبط با تولیدمثل در جانداران کمک می کند. همچنین، فعالیت های بازی محور موجب افزایش تعامل میان دانش آموزان، ایجاد انگیزه برای مشارکت در فعالیت های کلاسی و فراهم شدن فرصت بیشتری برای تمرین و به کارگیری مفاهیم علمی شد. بررسی عملکرد دانش آموزان در فعالیت های آموزشی نشان داد که استفاده از کارت ها، پازل ها و بازی های گروهی، امکان طبقه بندی، مقایسه و ارتباط دادن مفاهیم زیستی را برای آنان فراهم می سازد و می تواند یادگیری را از سطح بازشناسی و حفظ مطالب به سمت درک و کاربرد مفاهیم سوق دهد.نتیجه گیری: بر اساس یافته های پژوهش، آموزش بازی محور می تواند به عنوان یکی از روش های فعال و خلاقانه در تدریس علوم تجربی پایه هشتم مورد استفاده قرار گیرد و با افزایش مشارکت، تعامل و فرصت کاربرد دانش، به یادگیری عمیق تر مفاهیم زیستی کمک کند. استفاده هدفمند از بازی های آموزشی، به ویژه هنگامی که طراحی آن ها بر اساس اهداف برنامه درسی و محتوای کتاب درسی انجام شود، می تواند کلاس علوم را از محیطی صرفا انتقال دهنده اطلاعات به محیطی پویا برای تجربه، کشف، تعامل و ساخت دانش تبدیل کند. بنابراین، پیشنهاد می شود معلمان علوم تجربی در کنار روش های متداول تدریس، از فعالیت های بازی محور و مشارکتی متناسب با ویژگی های شناختی و آموزشی دانش آموزان استفاده کنند.

کلیدواژه ها:

آموزش بازی محور ، یادگیری عمیق ، علوم تجربی ، مفاهیم زیستی ، تولیدمثل جانداران ، یادگیری فعال