بازخوانی ساختار فضایی شهر در چارچوب نظریه سلسله مراتب شهری و مدیریت زمین

ساختار فضایی شهر به عنوان بازتابی از روابط، عملکردی اقتصادی و اجتماعی نقش تعیین کننده ای در ساماندهی کالبدی و نحوه توزیع کاربری زمین دارد. در این میان نظریه سلسله مراتب شهری - متاثر از دیدگاه های کلاسیکی چون نظریه مکان های مرکزی - ارائه شده توسط چارچوبی مفهومی برای تبیین سازمان یابی فضایی سکونتگاه ها و نحوه توزیع خدمات در سطوح مختلف فراهم می کند. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی ساختار فضایی شهر در چارچوب نظریه سلسله مراتب شهری و ارتباط آن با نظام مدیریت کاربری زمین انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی تحلیلی بوده و با بهره گیری از مطالعات اسنادی، تحلیل شاخص های کالبدی فضایی و بررسی الگوی استقرار کاربری ها به ارزیابی میزان انطباق ساختار موجود شهر با اصول سلسله مراتبی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که هرچه سازمان فضایی شهر از الگوی سلسله مراتب منسجم تری تبعیت کند، توزیع خدمات و کاربری ها متعادل تر بوده و کارایی عملکردی، دسترسی پذیری و بهره وری زمین افزایش می یابد. در مقابل گسست در نظام سلسله مراتبی منجر به تمرکز نامتوازن فعالیت ها، فشار بر هسته مرکزی و ناکارآمدی در مدیریت زمین می شود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که بازتعریف سیاست های مدیریت کاربری زمین بر پایه تقویت مراکز میانی و ساماندهی شبکه فضایی می تواند به تحقق توسعه متوازن شهری و ارتقای کیفیت محیط کالبدی منجر شود. این مطالعه می تواند به عنوان مبنایی نظری کاربردی برای برنامه ریزی و طراحی شهری در راستای بهینه سازی ساختار فضایی شهر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

سلسله مراتب شهری ، کاربری زمین ، مدیریت شهری ، شهرهای متمرکز ، شهرهای غیرمتمرکز