بازتعریف تاب آوری اقلیمی در سکونتگاه های غیررسمی (تلفیق فناوریهای نوین پایش سرمایه اجتماعی و حکمروایی تطبیق پذیر در کلانشهر تبریز)

افزایش شدت و فراوانی مخاطرات اقلیمی در دهه های اخیر سکونتگاههای غیررسمی را به عنوان یکی از آسیب پذیرترین فضاهای شهری در برابر تغییرات اقلیمی مطرح ساخته است؛ فضاهایی که به دلیل ضعف زیرساختی، نابرابری اجتماعی و محدودیتهای نهادی بیشترین خسارات انسانی و اقتصادی را متحمل می شوند. در این میان، رویکردهای متعارف مدیریت بحران و مداخلات تک بعدی، کالبد توان پاسخگویی به پیچیدگی های چندلایه تاب آوری در این سکونتگاه ها را ندارند. این پژوهش با هدف تبیین و سنجش ابعاد تاب آوری اقلیمی اجتماعات محلی در سکونتگاههای غیررسمی به ارائه یک چارچوب تحلیلی جامع می پردازد. نوآوری اصلی پژوهش ارائه نخستین مدل پنج لایه بومی شده تاب آوری اجتماعات محلی در سکونتگاه های غیررسمی ایران است که به طور همزمان پایش فناورانه سرمایه اجتماعی و حکمروایی تطبیق پذیر را در قالب یک چارچوب عملیاتی و اعتبارسنجی شده میدانی تلفیق می کند. پژوهش حاضر از رویکردی ترکیبی بهره می گیرد که شامل تحلیل مضمون داده های کیفی حاصل از مصاحبه های نیمه ساختار یافته با خبرگان، اجرای دلفی فازی برای استخراج و پالایش شاخص ها، تحلیل ساختاری روابط میان متغیرها با استفاده از تکنیک MICMAC و ارزیابی همگرایی سازه ها از طریق تحلیل عاملی تاییدی است. به منظور اعتبارسنجی مدل مطالعه موردی در یکی از سکونتگاه های غیررسمی شهر تبریز انجام شده و نتایج حاصل از اجرای پایلوت کارایی مدل پیشنهادی را در شناسایی نقاط بحرانی و اولویت بندی مداخلات تاب آور نشان می دهد. یافته ها حاکی از آن است که بیشترین اثربخشی در ارتقای تاب آوری اقلیمی زمانی حاصل می شود که مداخلات فناورانه با تقویت سرمایه اجتماعی و اصلاح سازوکارهای حکمروایی محلی همراه شوند. در نهایت پژوهش حاضر با ارائه دلالت های سیاستی بر ضرورت گذار از رویکردهای بخشی به سیاست های یکپارچه داده محور و مشارکتی در برنامه ریزی تاب آوری سکونتگاه های غیررسمی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

تاب آوری اقلیمی ، سکونتگاه غیررسمی ، فناوریهای نوین ، پایش سرمایه اجتماعی ، حکمروایی تطبیق پذیر