الگوی ذهنی ادراک نابینایان از کالبد شهر مرور نظام مند بر مفاهیم، نظریات و چالشها

ادراک شهری نابینایان پدیده ای چند بعدی و میان رشته ای است که حاصل تعامل عوامل فردی، محیطی، اجتماعی فرهنگی و فناورانه است. این پژوهش با مرور نظام مند و انتقادی ادبیات داخلی و بین المللی به تبیین الگوی ذهنی ادراک نابینایان از کالبد شهر با تمرکز بر تهران می پردازد. ابتدا مفاهیم کلیدی و نظریه های بنیادین ادراک حسی و فضایی معرفی و تفاوت مدل های ادراکی نابینایان و بینایان با تاکید بر نقش حواس جایگزین (شنوایی، لامسه، بویایی، حس عمقی) تحلیل شده است. سپس، عوامل موثر بر ادراک در سه محور اصلی، فردی، محیطی و اجتماعی فرهنگی و نمونه فناوری های کمکی و ابزارهای توانبخشی در جداول ساختاریافته ارائه شده است. یافته ها نشان می دهد شکاف های مهمی همچون کم توجهی به تجربه زیسته، جایگاه جنسیت در ادراک فضایی و محدودیت فناوری های بومی همچنان پابرجاست. در بخش کاربردی، چهار محور کلیدی برای ارتقای کیفیت تجربه شهری نابینایان پیشنهاد می شود: استانداردسازی مولفه های طراحی فراگیر، رفع موانع فیزیکی، غنی سازی اطلاعات غیر بصری و تسهیل دسترسی به فناوری های بومی. نتیجه گیری بر ضرورت رویکردی جامع، مشارکتی و مبتنی بر شواهد برای تحقق عدالت فضایی و ارتقای کیفیت زندگی نابینایان در شهر تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

ادراک ، شهری ، نابینایان ، نقشه ذهنی ، طراحی فراگیر ، فناوری کمکی ، دسترس پذیری ، مشارکت اجتماعی