واکاوی قنات های تهران با رویکرد بوم شناسی سیاسی شهری: از متابولیسم پایدار شهری تا گسست متابولیک معاصر

کم آبی تنها یک محدودیت محیط زیستی نیست، بلکه عامل تعیین کننده اصلی توسعه اقتصادی-اجتماعی، شکل شهری و در نهایت امکان سکونت پایدار انسان در شهرهای خشک جهان است. امروزه کلانشهر تهران از یک سو با بحران کم آبی، افت سطح آب های زیرزمینی و فرونشست زمین مواجه می باشد و از سوی دیگر سیستم های پایدار سنتی مانند قنات ها که برای سال ها بقای این سکونتگاه را تضمین می کردند، به دلیل سیاست های ناپایدار توسعه شهری و عدم مدیریت منابع آب به طور سیستماتیک نادیده گرفته شده و رو به نابودی رفته اند. این گذار از یک سیستم تطبیقی و پایدار به یک سیستم متابولیک مخرب و ناپایدار هسته اصلی بحران اکولوژیک کنونی شهر تهران را تشکیل می دهد. علیرغم مطالعات تاریخی و مهندسی در مورد قنات های تهران یک شکاف تحلیلی انتقادی قابل توجه همچنان باقی است. تحقیقات موجود عمدتا بر فنون مهندسی کارایی هیدرولیکی و نقش تاریخی این سیستم ها متمرکز بوده اند، در حالی که تا حد زیادی از بررسی انتقادی زوال آن ها از طریق پویایی قدرت، نابرابری اجتماعی اکولوژیکی و فرآیندهای سیاسی غافل بوده اند. در نتیجه درک درستی از چگونگی تضعیف این ساختارهای اجتماعی اکولوژیکی پایدار وجود ندارد. این نوشتار از روش توصیفی تحلیلی بهره می گیرد و با به کارگیری مفهوم بوم شناسی سیاسی شهری UPE فراتر از روایت های فنی رفته تا نیروهای سیاسی و اجتماعی اساسی دخیل در این امر را آشکار می کند. هدف این پژوهش واکاوی مفهوم بوم شناسی سیاسی شهری UPE قنات های تهران می باشد که قنات های تهران را از منظر متابولیسم پایدار شهری بررسی می کند. در نتیجه این پژوهش بیان می کند نابودی قنات ها نتیجه ای از تغییر روابط قدرت، جایگزینی دانش بومی با دانش فنی-سیاسی مسلط و ایجاد گسست متابولیک در چرخه آب شهر بوده است و احیای قنات ها نیازمند در نظرگیری ابعاد اجتماعی و حرکت به سمت عدالت محیط زیستی است.

کلیدواژه ها:

بوم شناسی سیاسی شهری ، قنات ، متابولیسم پایدار شهری ، شهر تهران