تدوین سند راهبردی حفظ و احیای باغات شیراز با تاکید بر توسعه گردشگری سبز شهری بر اساس مدل SWOT

باغات شهری به عنوان یکی از ارزشمندترین دارایی های طبیعی، فرهنگی و زیست محیطی شهرها و یکی از مهمترین زیرساخت های سبز شهری، نقش اساسی و بنیادین در پایداری زیست محیطی، حفظ تعادل اکولوژیک، تعادل اقلیمی، ارتقای سلامت روانی شهروندان و تقویت هویت تاریخی شهرها ایفا می کنند. شهر شیراز به واسطه پیشینه تاریخی، فرهنگی و اقلیم خاص با عنوان «باغ شهر» شناخته می شود و دارای مجموعه ای کم نظیر از باغات تاریخی، باغات پیرامونی و باغات ارزشمند شهری است که علاوه بر کارکردهای زیست محیطی بخشی از سرمایه فرهنگی و منظر هویتی شهر محسوب می شوند. باغاتی نظیر باغات قصرالدشت، باغ های تاریخی و فضاهای سبز طبیعی پیرامون شهر ظرفیت بالقوه ای برای تبدیل شدن به محورهای گردشگری سبز شهری دارند. با این حال در دهه های اخیر روند تحولات کالبدی و مدیریتی شهر، فشار فزاینده ای بر این باغات وارد کرده است و باغات شیراز با چالش های جدی مواجه شده اند. گسترش شتاب زده شهر، فشارهای ناشی از ساخت و ساز، تغییر کاربری های غیرمجاز، افزایش ارزش اقتصادی زمین، کاهش منابع آب، ضعف نظارت، ضعف نظام های حمایتی و نبود مشوق های اقتصادی برای مالکان باغات موجب تضعیف کارکردهای زیست محیطی و تخریب تدریجی این سرمایه های طبیعی شده است. از سوی دیگر، سیاست ها و اقدامات موجود در حوزه حفظ باغات غالبا بخشی، محدودکننده و فاقد نگاه راهبردی و توسعه محور و یک سند راهبردی منسجم بوده و بیشتر بر محدودیت های قانونی به گونه ای که تمرکز اصلی بر ممنوعیت ساخت و ساز بوده و کمتر به ایجاد انگیزه، ارزش افزوده و بهره برداری پایدار تمرکز داشته اند تا ارائه راهکارهای پایدار و انگیزشی. در شرایطی که شهرهای پیشرو جهان از مفهوم گردشگری سبز شهری به عنوان ابزاری برای حفاظت از طبیعت و توسعه اقتصادی توامان استفاده می کنند و رویکردهای نوین مدیریت شهری بر توسعه پایدار، گردشگری سبز و اقتصاد محیط زیست محور تاکید دارند، باغات شیراز می توانند از یک عنصر آسیب پذیر به یک فرصت راهبردی برای توسعه شهری تبدیل شوند. گردشگری سبز شهری با تکیه بر طبیعت، چشم اندازهای سبز و تجربه زیست بوم های بومی ضمن ایجاد درآمد پایدار، انگیزه حفظ باغات را برای ذینفعان افزایش داده و پیوندی موثر میان حفاظت محیط زیست و توسعه اقتصادی برقرار می کند. با این وجود، نبود یک سند راهبردی مبتنی بر تحلیل علمی وضعیت موجود مانع از بهره برداری هدفمند از این ظرفیت شده است. تصمیم گیری های پراکنده، عدم شناسایی دقیق نقاط قوت و ضعف و نادیده گرفتن فرصت ها و تهدیدهای بیرونی باعث شده است که سیاست های حفظ باغات اثربخشی لازم را نداشته باشند. از این رو، مسئله اصلی این طرح فقدان یک سند راهبردی جامع، بومی سازی شده و مبتنی بر مدل SWOT است که بتواند با شناسایی واقع بینانه شرایط باغات شیراز، راهبردهای عملیاتی برای حفظ، احیا و بهره برداری پایدار از آن ها در قالب گردشگری سبز شهری ارائه نماید و تعادلی پایدار میان حفاظت محیط زیست و توسعه شهری برقرار سازد. باغات شیراز هنوز به صورت نظام مند در چرخه اقتصاد شهری و گردشگری قرار نگرفته اند. نبود برنامه ریزی یکپارچه، عدم شناسایی دقیق ظرفیت ها و تهدیدها، و فقدان هماهنگی میان دستگاه های اجرایی باعث شده است که باغات نه تنها به فرصت توسعه تبدیل نشوند، بلکه به تدریج در معرض زوال قرار گیرند. از این رو، تدوین سند راهبردی حفظ و احیای باغات شیراز با تاکید بر توسعه گردشگری سبز، شهری ضرورتی اجتناب ناپذیر برای عبور از رویکردهای مقطعی و حرکت به سوی حکمرانی پایدار و آینده نگر شهری محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

سند راهبردی ، باغات شیراز ، گردشگری سبز ، توسعه شهری