ایمنی حمل و نقل جاده ای در ایران چالشها راهکارها و تحلیل حمل و نقل فضایی نرخ تصادفات برون شهری

ایمنی حمل و نقل یکی از مهمترین شاخص های توسعه پایدار در بخش زیربناهای اقتصادی و اجتماعی محسوب می شود. در ایران آمار بالای تصادفات جاده ای و تلفات انسانی گویای وجود چالش های ساختاری، مدیریتی، نهادی و فناورانه در نظام حمل و نقل به ویژه در محورهای برون شهری است. این پژوهش با هدف تحلیل وضعیت ایمنی جاده ای در استان های ایران با تمرکز بر محورهای برون شهری انجام شده و تلاش دارد با بهره گیری از داده های آماری و تحلیل فضایی چالش های موجود را شناسایی کرده و راهکارهایی در سطوح سیاست گذاری، اجرایی و فرهنگی ارائه دهد. مطالعه به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده های ثانویه ثبت شده توسط پلیس راهور، سازمان راهداری و پزشکی قانونی در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ انجام شده است. در این تحلیل شاخص نرخ مرگ ومیر ناشی از تصادف به ازای ۱۰۰٬۰۰۰ نفر جمعیت (بر اساس الگوی پیشنهادی PIARC و WHO) به عنوان شاخص اصلی برای مقایسه عملکرد ایمنی استان ها به کار گرفته شد. داده ها با استفاده از زبان برنامه نویسی پایتون و ترسیم نقشه های رنگی Choropleth Maps تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که استان هایی مانند سمنان، مرکزی، سیستان و بلوچستان و کرمان دارای بالاترین نرخ تصادف هستند؛ در حالی که استان تهران با وجود فراوانی بالای تصادفات از منظر نرخ، استاندارد، در زمره ایمن ترین استان ها قرار می گیرد. این تفاوت نشان می دهد که تحلیل های مبتنی بر فراوانی مطلق بدون در نظر گرفتن جمعیت می توانند منجر به برداشت های گمراه کننده و تصمیم گیری های نادرست شوند. همچنین بررسی روندهای زمانی نشان می دهد که در نیمه اول دهه ۱۳۹۰ نرخ تلفات روندی نزولی داشته که می توان آن را به بهبود مهندسی راه، افزایش نظارت و اجرای برخی سیاست های ایمنی محور نسبت داد هرچند از سال ۱۳۹۶ به بعد نوساناتی در آمار مشاهده می شود. نتایج پژوهش بر ضرورت استفاده از شاخص های نرمال شده، تحلیل های داده محور و تقویت هماهنگی نهادی برای ارتقاء ایمنی حمل و نقل جاده ای در کشور تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

ایمنی جاده ای ، نرخ تصادف ، حمل و نقل برون شهری ، تحلیل فضایی ، توسعه پایدار ، پایتون ، سیاست گذاری حمل و نقل