چارچوبی نظری برای تبیین تفاوت سازوکار احساس تعلق به مکان در مشارکت شهروندی

احساس تعلق به مکان به عنوان پیوندی عاطفی شناختی میان فرد و محیط سکونت از دیرباز در کانون توجه پژوهشگران حوزه های جامعه شناسی، شهری، روانشناسی محیطی و برنامه ریزی شهری قرار داشته است. با وجود تایید رابطه مثبت میان این سازه و مشارکت شهروندی در مطالعات متعدد سازوکارهای علی و عوامل تعدیل کننده این رابطه همچنان در هاله ای از ابهام باقی مانده اند. مقاله حاضر با بهره گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و مرور سیستماتیک ادبیات نظری تجربی فارسی زبان فاصله سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴، چارچوبی یکپارچه برای تبیین تفاوت های مشاهده شده در این مسیر علی ارائه می دهد. یافته ها نشان می دهند که احساس تعلق به مکان بر اساس سه بعد عاطفی (دلبستگی، عاطفی و حس غرور)، مکانی (شناختی، هویت مکانی و حافظه جمعی) و عملکردی (وابستگی کارکردی و رضایت از خدمات) به طور غیرمستقیم و از طریق متغیرهای واسطه ای اعتماد محلی، انسجام اجتماعی و احساس مسئولیت پذیری مدنی بر مشارکت شهروندی اثر می گذارد. متغیرهای زمینه ای نوع بافت (شهری، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، ساکنان، ثبات جمعیتی، میزان احساس امنیت و نوع مالکیت مسکن) نیز به عنوان تعدیل گر شدت و گاه جهت این رابطه را تغییر می دهند. چارچوب نظری پیشنهادی برنامه ریزان شهری را قادر می سازد تا مداخلات مکان محور را متناسب با ویژگی های منحصر به فرد هر بافت شهری طراحی و اجرا نمایند.

کلیدواژه ها:

احساس تعلق به مکان ، مشارکت شهروندی ، دلبستگی مکانی ، هویت مکانی ، متغیرهای تعدیل گر ، مدیریت شهری