تحقق پذیری حوزه عمومی در شهر ایرانی معاصر؛ چالش ها و واقعیت ها

مفهوم حوزه عمومی به مثابه عرصه ای برای مفاهمه و گفتگوی عقلانی انتقادی میان شهروندان از مولفه های مهم در جامعه مدرن و زندگی شهری است. اندیشمندان مختلف در این زمینه به بحث پرداخته و بر این اساس مفهوم حوزه عمومی در گذر زمان تحول یافته است. مفهوم حوزه عمومی توسط یورگن هابرماس ابتدا به دلیل نقص های مبتنی بر جنسیت، طبقه و فرهنگ مورد نقد قرار گرفت؛ سپس برای تطبیق با جوامع غیرغربی و پسااستعماری بسط یافته و در نهایت تحت تاثیر عواملی همچون فناوری، تحرک، خصوصی سازی و جهانی شدن بازاندیشی شده است. پژوهش حاضر به بررسی امکان تحقق حوزه عمومی در شهر ایرانی معاصر با نگاهی بر چالش ها و واقعیت های موجود می پردازد. پژوهش حاضر به روش مطالعه مروری و اسنادی و به صورت توصیفی-تحلیلی انجام شده است. اطلاعات مورد نیاز از طریق منابع کتابخانه ای و بررسی مقالات علمی پژوهشی صورت گرفته در زمینه حوزه عمومی در شهر و مطالعات موردی در این موضوع در شهرهای مختلف جهان به دست آمده است. بر اساس این پژوهش تحقق حوزه عمومی هابرماسی به شکل ایده آل با موانع و چالش هایی همچون جداسازی جنسیتی، دسترسی ناپذیری، تاثیرات فضای مجازی و رفتارهای قلمروگر مواجه است. همچنین نظام برنامه ریزی شهری در ایران به دلیل ساختار متمرکز، نگاه فنی مهندسی و وابستگی به درآمدهای ناشی از خصوصی سازی، فضا ذاتا تمایل به حذف عموم از فرآیند تولید فضا دارد. با این حال حوزه عمومی در فضای شهری معاصر ایران کاملا محو نشده است؛ بلکه به اشکال دیگر مانند فضاهای مجازی، در لحظات مقاومت و کنشگری مدنی و در فضاهای نیمه عمومی کوچک مقیاس مانند کافه های خاص، گالری ها و هیئت های محلی بروز پیدا می کند. بر این مبنا برای حرکت به سمت شهری با حوزه عمومی پویا نیازمند یک تحول پارادایمی در نظام برنامه ریزی ایران هستیم: گذار از «برنامه ریزی برای مردم» به «برنامه ریزی با مردم» و تغییر ماموریت مدیریت شهری از «توسعه گرایی درآمد محور» به «خدمت رسانی دموکراتیک و عدالت محور».

کلیدواژه ها:

حوزه عمومی ، کنش ، ارتباطی ، شهر ، ایرانی ، هابرماس ، زیست جهان ، نظام