روند تحول مفهوم تاب آوری شهری در برابر زلزله در ادبیات شهرسازی ایران از ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳

پژوهش حاضر با هدف تبیین تحول مفهوم تاب آوری شهری در برابر زلزله در ادبیات شهرسازی ایران طی سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ انجام شده است. در این راستا با مرور ساختاریافته ادبیات و تحلیل محتوای کیفی هدایت شده، ۴۲ مطالعه مرتبط با تاب آوری و آسیب پذیری سکونتگاه های کشور در برابر زلزله شناسایی و تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد این ادبیات را می توان در سه دوره و پارادایم متمایز صورت بندی کرد: دوره نخست با غلبه رویکرد آسیب پذیری و مقاومت کالبدی و تمرکز بر شاخص های سازه ای و ویژگی های فیزیکی بافت؛ دوره دوم با گسترش رویکرد آسیب پذیری چندمعیاره کالبدی-فضایی و ورود مولفه های اجتماعی-اقتصادی و محیطی در کنار مدل های تصمیم گیری و سامانه های اطلاعات جغرافیایی؛ و دوره سوم با استقرار رویکرد تاب آوری چندبعدی و سیستمی که شهر و زیرساخت های آن را سامانه ای پویا و درهم تنیده در مواجهه با ریسک زلزله تلقی می کند. در مجموع اگرچه ادبیات شهرسازی ایران از پهنه بندی ساده آسیب پذیری کالبدی فراتر رفته و به گفتمان جهانی تاب آوری شهری نزدیک شده است، اما ادغام منسجم ابعاد نهادی و حکمرانی، عدالت فضایی و پویایی فرایند بازیابی در مدل های ارزیابی همچنان محدود است. بنابراین برای تبدیل چارچوب های موجود به ابزارهای موثر سیاستگذاری و طراحی شهری تاب آور، توسعه پژوهش های آینده با پیوند مستقیم به فرایند برنامه ریزی و مدیریت شهری ضروری است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، زلزله ، آسیب پذیری شهری ، شهرسازی ، ایران ، تحلیل محتوای کیفی ، مرور نظام مند