مولفه های طراحی فضای شهری با رویکرد اجتماعی مطالعه موردی میدان بهارستان تهران

فضاهای شهری به عنوان عرصه های اصلی تعاملات اجتماعی نقش حیاتی در شکل گیری هویت شهری و ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان ایفا می کنند. با این حال بسیاری از فضاهای شهری در شهرهای معاصر به ویژه در کشورهای در حال توسعه از کارکرد اجتماعی خود فاصله گرفته و نتوانسته اند نیازهای متنوع کاربران را برآورده سازند. این امر لزوم توجه ویژه به مولفه های اجتماعی در فرآیند طراحی و برنامه ریزی شهری را بیش از پیش آشکار می سازد. میدان بهارستان به عنوان یکی از قدیمی ترین میدان های تهران با پیشینه تاریخی و موقعیتی استراتژیک در بستر شهری، بستر مناسبی برای بررسی کیفیت اجتماعی فضا به شمار می آید. این پژوهش به دنبال تحلیل تاثیر مولفه های طراحی فضای شهری با رویکرد اجتماعی بر کیفیت میدان بهارستان به عنوان یک نمونه از فضاهای شهری تاریخی است. هدف پژوهش حاضر تحلیل وضعیت بعد اجتماعی کیفیت شهری در میدان بهارستان و شناسایی فرصت ها و چالش های موجود برای ارتقاء آن است. این مطالعه با روش کیفی و با رویکرد مورد پژوهی، مطالعات اسنادی و بر پایه مشاهده میدانی، مصاحبه غیر ساختار یافته و بررسی شاخص هایی نظیر تعاملات اجتماعی، امنیت، حضورپذیری و تعلق مکانی انجام شده است. یافته ها نشان می دهند با وجود اینکه میدان بهارستان از لحاظ تاریخی، فرهنگی و مکانی پتانسیل زیادی برای تبدیل شدن به یک فضای اجتماعی پویا را دارد اما چالش های جدی در طراحی شهری آن مانند مشکلات مربوط به حضور مردم، تنوع کاربری ها، خوانایی فضا و امکان تعاملات اجتماعی باعث شده اند که پویایی اجتماعی مورد انتظار در این میدان شکل نگیرد. در پایان بر مبنای نتایج به دست آمده راهکارهایی برای بهبود کیفیت اجتماعی این فضا از طریق بازآرایی عملکردی، ارتقاء فضاهای جمعی و تقویت بعد هویتی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

طراحی شهری ، بعد اجتماعی ، میدان بهارستان ، تعاملات اجتماعی ، فضای شهری