تحلیل میزان توجه به عدالت فضایی در اسناد و استانداردهای معماری پدافندی ایران

عدالت فضایی به عنوان یکی از مولفه های اساسی توسعه پایدار شهری بر توزیع متوازن خدمات زیرساخت ها و امکانات ایمنی در فضاهای شهری تاکید دارد. در مقابل، معماری پدافندی و اصول پدافند غیر عامل با هدف کاهش آسیب پذیری، افزایش تاب آوری و حفاظت از زیرساخت های حیاتی در برابر تهدیدهای طبیعی و انسان ساخت شکل گرفته اند. با وجود اهمیت پیوند میان این دو حوزه، به نظر می رسد مفهوم عدالت فضایی در اسناد و استانداردهای معماری پدافندی ایران کمتر به صورت مستقل و نظام مند مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل میزان توجه به مولفه های عدالت فضایی در اسناد و استانداردهای معماری پدافندی ایران انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکرد کیفی انجام شده است. روش گردآوری داده ها مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی بوده و تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی صورت گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که اگرچه برخی اصول پدافند غیر عامل نظیر کاهش تمرکز، پراکنش خدمات، افزایش دسترسی و ارتقای تاب آوری می توانند زمینه ساز تحقق عدالت فضایی باشند، اما در بسیاری از اسناد و استانداردهای موجود عدالت فضایی به صورت صریح، شاخص محور و راهبردی مورد توجه قرار نگرفته است. همچنین یافته ها حاکی از آن است که تمرکز زیرساخت های ایمنی و خدمات بحران در برخی پهنه های شهری و کم توجهی به مناطق آسیب پذیر موجب تداوم نابرابری فضایی در دسترسی به خدمات ایمنی شده است. در نهایت پژوهش بر ضرورت بازنگری در اسناد و استانداردهای معماری پدافندی با رویکرد عدالت محور و توجه بیشتر به توزیع متوازن زیرساخت های ایمنی و خدمات بحران تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، معماری پدافندی ، پدافند غیر عامل ، تاب آوری شهری ، اسناد و استانداردها ، امنیت شهری