هرم نیازهای انسانی مازلو

ارزیابی پروژه های طراحی معماری همواره یکی از پیچیده ترین و بحث برانگیزترین بخش های آموزش معماری بوده است. برخلاف بسیاری از رشته های مهندسی که در آنها معیارهای سنجش نسبتا دقیق و قابل اندازه گیری وجود دارد، در آموزش معماری بخش مهمی از داوری پروژه ها بر پایه برداشت های ذهنی، سلیقه شخصی اساتید و گرایش های زیبایی شناختی فردی انجام می شود. این مسئله نه تنها موجب کاهش شفافیت در فرآیند ارزیابی می گردد، بلکه دانشجویان را نیز در تشخیص اولویت های واقعی طراحی دچار سردرگمی می کند. بسیاری از دانشجویان معماری در طول فرآیند طراحی نمی دانند که باید دقیقا بر چه مبنا و معیاری، عملکرد، فرم، زیبایی شناسی، ایده مفهومی یا نوآوری تمرکز کنند و در نتیجه گاه طراحی خود را بر اساس سلیقه استاد هدایت می کنند نه بر مبنای منطق معماری و نیازهای انسانی. این پژوهش با رویکردی نظری - تحلیلی تلاش می کند از نظریه سلسله مراتب نیازهای انسانی ارائه شده توسط آبراهام مازلو به عنوان مبنایی برای تدوین معیارهای عادلانه تر در ارزیابی طراحی معماری استفاده کند. فرض اصلی تحقیق آن است که چون کاربران نهایی معماری انسان ها هستند، می توان نیازهای انسانی را به عنوان مبنایی منطقی برای اولویت بندی تصمیمات طراحی و همچنین داوری پروژه های معماری در نظر گرفت. بر این اساس، معماری موفق باید ابتدا نیازهای پایه ای کاربران همچون امنیت، آسایش، عملکرد صحیح و دسترسی مناسب را پاسخ دهد و سپس به سطوح بالاتری مانند تعامل، اجتماعی، هویت فضایی، زیبایی شناسی و تجربه شاعرانه فضا بپردازد. هرم در این مقاله ضمن بررسی رابطه میان روانشناسی محیطی و معماری تلاش شده است تا میان سطوح مختلف مازلو و مراحل تصمیم گیری در فرآیند طراحی معماری تطبیقی مفهومی برقرار شود. همچنین مدلی پیشنهادی برای ارزیابی پروژه های دانشجویان معماری ارائه شده که می تواند به کاهش داوری های صرفا سلیقه ای، افزایش شفافیت آموزشی و هدایت دانشجویان به سمت طراحی انسان محور کمک کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که استفاده از یک نظام سلسله مراتبی مبتنی بر نیازهای انسانی می تواند فرآیند طراحی و آموزش معماری را منطقی تر، علمی تر و منصفانه تر سازد.

کلیدواژه ها:

آموزش معماری ، ارزیابی ، طراحی ، سلسله مراتب نیازهای مازلو ، روان شناسی محیطی ، داوری معماری