بررسی مولفه های کالبدی موثر بر حس مکان در فضاهای معماری درون گرا و برون گرا با تاکید بر الگوهای معماری ایرانی - اسلامی

حس مکان به عنوان یکی از مهمترین مولفه های ادراک محیطی نقش تعیین کننده ای در کیفیت تجربه انسان از فضاهای معماری دارد. در معماری ایرانی اسلامی الگوهای فرمال درونگرا و برونگرا همواره با ویژگی های اقلیمی، فرهنگی و اجتماعی پیوند داشته و از طریق سازماندهی کالبدی فضا بر نحوه ادراک و تعامل کاربران تاثیر گذاشته اند. با وجود اهمیت این موضوع بسیاری از رویکردهای معاصر طراحی معماری توجه کافی به مولفه های کالبدی موثر بر حس مکان ندارند و در نتیجه بخشی از کیفیت ادراکی و هویتی فضاها تضعیف شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی مولفه های کالبدی موثر بر حس مکان در فضاهای معماری درون گرا و برونگرا و تبیین نقش الگوهای معماری ایرانی-اسلامی در ارتقای کیفیت فضایی انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها بر اساس مطالعات کتابخانه ای، تحلیل مبانی نظری و بررسی الگوهای فضایی معماری سنتی ایران گردآوری شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که عواملی نظیر محرمیت، فضایی، سلسله مراتب حرکتی، نحوه ارتباط بصری، میزان گشودگی فضا، نور طبیعی، حیاط مرکزی و مقیاس انسانی تاثیر مستقیمی بر شکل گیری حس مکان دارند، همچنین الگوهای درون گرای معماری ایرانی در ایجاد احساس تعلق، آرامش و امنیت فضایی عملکرد موثرتری داشته اند؛ در حالی که الگوهای برونگرا زمینه تعامل اجتماعی و پویایی محیط را تقویت می کنند. بر این اساس استفاده آگاهانه از مولفه های کالبدی برگرفته از معماری ایرانی اسلامی می تواند به ارتقای کیفیت ادراکی و هویت مند شدن فضاهای معماری معاصر منجر شود.

کلیدواژه ها:

حس مکان ، معماری ایرانی اسلامی ، معماری درون گرا ، معماری برون گرا ، مولفه های کالبدی ، ادراک محیطی