نقش معماری بومی پایدار در ارتقای انسجام اجتماعی و کاهش تهدیدات امنیت نرم در شهرهای ایران

شهرنشینی شتابان و غلبه الگوهای معماری مدرن و توده وار در ایران ضمن پاسخگویی به نیاز مسکن پیامدهای ناخواسته اجتماعی و امنیتی به همراه داشته است. این پژوهش با هدف تبیین نقش معماری بومی پایدار در تقویت انسجام اجتماعی و مقابله با تهدیدات امنیت نرم در بافت های شهری ایران انجام شده است. گسست از الگوهای سنتی، فضاهای بیهویت و مقیاس غیرانسانی در معماری معاصر، به کاهش تعاملات اجتماعی، تضعیف حس تعلق مکانی و در نتیجه بروز پدیده هایی چون انزوای اجتماعی، بحران هویت و بی تفاوتی مدنی منجر شده است که همگی از ابعاد کلیدی امنیت نرم محسوب می شوند. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کیفی به بررسی مبانی نظری مفاهیم سه گانه «امنیت نرم»، انسجام اجتماعی و معماری بومی پایدار می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مولفه های کالبدی معماری بومی ایران نظیر حیاط مرکزی، فضاهای نیمه خصوصی، مقیاس انسانی، پیاده مداری و استفاده از مصالح بوم آورد، مکانیزم هایی اجتماعی را فعال می کنند که مستقیما به تقویت سه سطح از سرمایه اجتماعی درون گروهی، برون گروهی و پیونددهنده و در نتیجه ارتقای انسجام اجتماعی می انجامد. این مقاله با ارائه یک مدل مفهومی استدلال می کند که بازآفرینی هوشمندانه این اصول در شهرسازی معاصر، راهکاری کارآمد برای افزایش تاب آوری اجتماعی، تقویت هویت جمعی و کاهش آسیب پذیری شهرها در برابر تهدیدات امنیت نرم است و می تواند به عنوان یک سیاست راهبردی در سطح کلان معماری و شهرسازی کشور مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

معماری بومی پایدار ، انسجام اجتماعی ، امنیت نرم ، سرمایه اجتماعی ، هویت شهری ، ایران