بررسی اثرات فرم شهری بر پراکنش آلاینده ها در سه مقیاس فضایی

آلودگی هوا از جدی ترین معضلات زیست محیطی شهرهای معاصر است و طراحی کالبدی می تواند نقشی تعیین کننده در کاهش یا تشدید آن ایفا کند. این پژوهش با رویکرد چندمقیاسی (کلان، میانی و خرد) به بررسی اثرات فرم شهری بر تهویه طبیعی و پراکنش آلاینده ها می پردازد و یافته های مطالعات داخلی و بین المللی را در قالب یک چارچوب تحلیلی یکپارچه سامان می دهد. در مقیاس کلان عواملی همچون الگوی توسعه، تراکم، یکپارچگی فضایی و چندمرکزی بودن از طریق شکل دهی کریدورهای باد و الگوهای سفر، میزان تولید و پراکنش آلاینده ها را تحت تاثیر قرار می دهند. در مقیاس میانی ساختار شبکه معابر، ابعاد و شکل بلوک ها و پیوستگی فضاهای باز، مسیرهای میان بافتی تهویه را تعیین می کنند. در مقیاس خرد نسبت ارتفاع به عرض، جهت گیری خیابان، معابر، ناهمگنی ارتفاعی، نوع بام و پوشش گیاهی جریان های خردمقیاس و غلظت در تراز عابر را مشخص می کنند. یافته ها نشان می دهد که هیچ مقیاسی به تنهایی قادر به ارتقای کیفیت هوا نیست و تنها رویکردی چندلایه و هماهنگ میان سیاست های کلان برنامه ریزی، میان مقیاس و طراحی خرد می تواند اثربخش باشد. استفاده از ابزارهای نوین مانند شبیه سازی CFD و الگوریتم های یادگیری ماشین نیز در کاهش عدم قطعیت و بهینه سازی طراحی نقش کلیدی دارند.

کلیدواژه ها:

فرم شهری ، کیفیت هوا ، آلودگی هوا ، تهویه طبیعی ، مورفولوژی شهری ، تحلیل چندمقیاسی