مدل سازی تخصیص بهینه آب بین بخشهای کشاورزی شرب و صنعت با استفاده از برنامه ریزی خطی چندهدفه

بحران کمبود آب و افزایش تقاضا در بخشهای رقیب، کشاورزی، شرب و صنعت مدیریت بهینه منابع آب را به یکی از پیچیده ترین چالشهای حکمرانی در قرن بیست و یکم به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک مانند ایران تبدیل کرده است. این مقاله با رویکردی توصیفی تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه ای به بررسی جامع و مرور نظام مند مدلهای برنامه ریزی خطی چندهدفه (MOLP) برای تخصیص بهینه آب می پردازد. هدف اصلی شناسایی، طبقه بندی و تحلیل اهداف، قیود، روشهای حل و چالشهای موجود در پیاده سازی این مدل ها در مطالعات انجام شده طی هشت سال اخیر (۲۰۱۸-۲۰۲۶) است. یافته های حاصل از بررسی گسترده پیشینه پژوهش نشان می دهد که اهداف اقتصادی مانند حداکثرسازی سود ناخالص همچنان بر اهداف اجتماعی مانند حداکثرسازی اشتغال و زیست محیطی مانند تامین حق آبه اکولوژیکی غلبه دارند. همچنین عدم قطعیت در پارامترهای ورودی مانند میزان آب قابل دسترس و تقاضا، کمبود داده های دقیق و قابل اتکا و شکاف بین مدل های نظری و کاربرد عملی آنها در فرآیندهای تصمیم گیری واقعی از مهم ترین چالش های این حوزه محسوب می شوند. این مقاله ضمن ترسیم یک مدل مفهومی یکپارچه از ارکان کلیدی تخصیص بهینه آب شکاف های پژوهشی موجود را برجسته ساخته و مسیرهای تحقیقاتی آینده را برای توسعه مدل های جامع تر، کاراتر و کاربردی تر پیشنهاد می دهد. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان یک راهنمای استراتژیک برای پژوهشگران، مدیران منابع آب و سیاستگذاران در جهت تدوین الگوهای تخصیص پایدار و عادلانه آب مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تخصیص بهینه ، آب ، برنامه ریزی خطی چندهدفه (MOLP) ، مدیریت منابع ، آب بخش کشاورزی ، توسعه پایدار ، مطالعه مروری