معماری بلندمرتبه های خاکی شهرک شیبام یمن

خاک در معماری گذشته و پیشینیان ایرانیان به عنوان یکی از اصلی ترین مصالح بناها همواره مورد استفاده سازندگان و معماران بود این در حالی است که امروزه با پیشرفت تکنولوژی دیگر از خاک و ویژگی های ساختاری کالبدی آن در معماری های امروز استفاده نمی شود. با این وجود در شهرک شبام حضرموت از خاک به عنوان اصلی ترین عنصر ساختن آسمان خراش های این منطقه استفاده شده است. معماری خانه های شیبام به صورت برجی طراحی شده است و استفاده از معماری خاکی در این خانه ها نشان دهنده این است که تقریبا هر بنایی می تواند با گل و خشت ساخته شود و در طول سال ها دوام و پایداری داشته باشد. لذا هدف اصلی پژوهش استخراج و شناخت الگوی طراحی بناهای خاکی سازگار با اقلیم ایران و مطرح شدن معماری خاکی به عنوان یکی از گزینه ها در ساخت بنا است. روش تحقیق پایان نامه تفسیری تاریخی است و شیوه گردآوری اطلاعات به صورت مطالعات کتابخانه ای و ابزار فیش برداری از منابع مکتوب دست اول و دست دوم است. جامعه آماری پژوهش را تعداد سه خانه از خانه های حضرموت که دارای تیپ های پلان مختلف هستند، تشکیل داده است و نمونه گیری از میان این خانه ها به صورت هدفمند انجام شده است. نتایج نشان داد که ساخت بناهای چندطبقه از خاک مانند خانه های شبام حضرموت به دلیل استفاده از تکنیک های پیشرفته و هوشمندانه در معماری سنتی ممکن شده است. خاک مورد استفاده در این بناها معمولا از نوع خاک رس است که با مواد افزودنی مانند کاه یا شن مخلوط می شود تا استحکام و انسجام بیشتری پیدا کند این ترکیب پس از خشک شدن مقاومت بالایی در برابر فشار و وزن ایجاد می کند. دیوارهای ضخیم گلی که گاهی به بیش از یک متر می رسند نه تنها به عنوان سازه های باربر عمل می کنند بلکه به عنوان عایق های حرارتی نیز کاربرد دارند. علاوه بر این استفاده از قوس ها، طاق ها و گنبدها در ساخت و ساز وزن سقف ها را به طور مساوی توزیع می کند و از فشار بیش از حد بر دیوارها جلوگیری می کند. این تکنیک ها باعث می شوند که بناهای گلی بتوانند ارتفاع چندین طبقه را تحمل کنند. دوام این بناها برای قرن ها نیز به دلیل نگهداری مستمر و تطبیق با شرایط محیطی است. ساکنان بناهای خاکی همچون شبام حضرموت به طور منظم دیوارها و سقف های خانه های خود را با لایه های جدید گل بازسازی می کنند تا از فرسایش ناشی از باران های نادر اما سیل آسا جلوگیری کنند. همچنین طراحی بناها به گونه ای است که از عدم ورود جریان آب باران به درون دیوارها اطمینان حاصل شود. علاوه بر این موقعیت استراتژیک خانه ها در کنار یکدیگر و ساختار عمودی آنها از بادهای شدید و زلزله های خفیف محافظت می کند. این ترکیب از تکنیک های ساخت و ساز هوشمندانه و نگهداری مداوم باعث شده است که خانه های شیبام برای قرن ها پابرجا بمانند و به عنوان میراثی ارزشمند از معماری سنتی شناخته شوند.

کلیدواژه ها:

معماری ، خاک ، آسمان خراش های خاکی ، شیبام