ارزیابی فرونشست زمین در منطقه لنجان نقش خاک، آب زیرزمینی و فعالیتهای صنعتی

پدیده ی فرونشست زمین در دهه ی اخیر به یکی از چالش های مهم زیست محیطی و ژئوتکنیکی در دشت های مرکزی ایران بدل شده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی فرونشست در منطقه ی لنجان با تاکید بر ویژگی های جغرافیایی، خاک شناسی، پوشش گیاهی، منابع آب زیرزمینی و ماهیت صنعتی منطقه انجام شده است. روش تحقیق از نوع تحلیلی توصیفی بوده و داده ها بر اساس اطلاعات عمومی جغرافیایی، نقشه های حساسیت، فرضی و مرور پژوهش های تجربی هفت سال اخیر گردآوری و تفسیر شده اند. یافته ها نشان دادند که منطقه ی لنجان در وضعیت خطر بالای فرونشست قرار دارد و مهم ترین عوامل موثر بر آن افت مداوم سطح آب زیرزمینی، ضخامت زیاد رسوبات، ریزدانه، تراکم بالای چاه های بهره برداری و تمرکز صنایع پرمصرف آب در محور زرین شهر باغبادران است. تحلیل نقشه های حساسیت بیانگر آن بود که نواحی مرکزی و جنوب شرقی منطقه بیشترین پتانسیل فرونشست را دارند، همچنین همبستگی معکوس میان تراکم پوشش گیاهی و شدت نشست نقش حفاظتی پوشش سبز را در پایداری خاک تایید می کند. بررسی داده های خاک شناسی نیز نشان داد که وجود لایه های آبرفتی ریزدانه و ضخیم در کنار افت شدید سطح ایستابی شرایط فشردگی پذیری بالایی را فراهم می سازد. در مجموع نتایج تحقیق تاکید دارد که فرونشست در لنجان نه پدیده ای صرفا زمین شناختی بلکه حاصل برهم کنش عوامل طبیعی و انسانی است. ماهیت صنعتی و توسعه نامتوازن کشاورزی منطقه با الگوی برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی زمینه ساز تشدید این فرآیند شده است. بر این اساس، مدیریت یکپارچه ی منابع آب، پایش مستمر با فناوری های سنجش از دور (ISAR) و بازنگری در سیاست های توسعه ی صنعتی از الزامات فوری کاهش خطر فرونشست در این منطقه به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

فرونشست زمین ، لنجان ، منابع آب زیرزمینی ، خاک شناسی ، GIS