تدوین الگوی طراحی معماری پاسخگو به اقلیم با هدف کاهش مصرف انرژی در مناطق گرم و خشک ایران

بخش ساختمان در ایران سهم قابل توجهی از مصرف انرژی نهایی کشور را به خود اختصاص می دهد و در مناطق گرم و خشک، بخش عمده این مصرف به سرمایش فضاهای داخلی مربوط است. در این میان معماری بومی شهرهای تاریخی ایران نظیر یزد، کاشان و اصفهان نمونه ای از سازگاری هوشمندانه با شرایط سخت اقلیمی را به نمایش می گذارد؛ معماری ای که با تکیه بر اصول طراحی غیر فعال بدون اتکا به تجهیزات مکانیکی پرمصرف سطح قابل قبولی از آسایش حرارتی را فراهم می کرد. هدف این پژوهش بازخوانی علمی منطق اقلیمی معماری بومی در مناطق گرم و خشک ایران و تدوین الگویی کاربردی برای طراحی معماری معاصر پاسخگو به اقلیم به منظور کاهش مصرف انرژی و ارتقای کیفیت زندگی است. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و میان رشته ای بر پایه مرور ادبیات تخصصی در حوزه معماری اقلیمی، فیزیک ساختمان، اقلیم شناسی و تاریخ معماری ایران و تحلیل تطبیقی عناصر شاخص در نمونه های موردی منتخب یزد، کاشان و اصفهان استوار است. یافته های تحقیق نشان می دهد که عناصر سنتی نظیر حیاط مرکزی، بادگیر، گودال باغچه، سرداب، ایوان، پوسته های سنگین با جرم حرارتی بالا، بازشوهای کنترل شده و بافت فشرده شهری در قالب یک سامانه منسجم عمل کرده و از طریق کاهش دریافت تابش مستقیم، استفاده از جرم حرارتی، تهویه طبیعی، ایجاد ریز اقلیم و سازماندهی فضایی فصلی بار سرمایشی و گرمایشی را به طور چشمگیری کاهش می دهند. بر این اساس مقاله حاضر الگویی متشکل از هفت اصل طراحی اقلیم پایه پیشنهاد می کند و سپس راهکارهای کاربردی برای تلفیق این اصول با فناوری های معاصر، عایق های نوین، شیشه های هوشمند، سامانه های کنترل هوشمند و تجهیزات کم مصرف ارائه می دهد. نتیجه گیری نشان می دهد که معماری پاسخگو به اقلیم می تواند همزمان سه هدف کاهش مصرف انرژی، ارتقای آسایش و کیفیت زندگی و تقویت هویت بومی را دنبال کند.

کلیدواژه ها:

معماری اقلیمی ، کاهش مصرف انرژی ، بادگیر ، حیاط مرکزی ، گودال باغچه ، آسایش حرارتی ، معماری بومی ایران