ارزیابی الگوی تابش خورشید و سایه اندازی با رویکرد سازگاری با تغییرات اقلیمی مطالعه موردی: محله بیرجندی های منطقه سیستان

تغییرات اقلیمی و افزایش دما در مناطق خشک و نیمه خشک موجب تشدید تنش حرارتی و کاهش آسایش حرارتی در فضاهای شهری شده است. در این میان تابش خورشیدی و سایه اندازی از مهم ترین عوامل موثر بر کیفیت خرداقلیم شهری محسوب می شوند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی الگوی تابش خورشید و سایه اندازی و بررسی تغییرات آن در بافت تاریخی محله بیرجندی های شهر زابل طی سه دهه اخیر (۱۳۷۸، ۱۳۸۸ و ۱۳۹۸) انجام شده است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و مبتنی بر شبیه سازی است. در این مطالعه از مدل ENVI-met برای تحلیل شرایط خرد اقلیمی و از نرم افزار SketchUp برای بررسی سه بعدی الگوهای سایه اندازی استفاده شده است. تمرکز اصلی پژوهش بر دو شاخص تابش پراکنده خورشید و میانگین دمای تابشی (Tmut) بوده است. یافته ها نشان داد که الگوی کالبدی و جهت گیری فضایی نقش تعیین کننده ای در میزان دریافت تابش و کیفیت سایه اندازی دارد؛ به طوری که معابر شمال غربی - جنوب شرقی عملکرد مطلوب تری نسبت به معابر شرقی - غربی داشته و افزایش ارتفاع در برخی بخش های بافت موجب کاهش نسبی تابش و بهبود شرایط حرارتی شده است. در مقابل، فضاهای باز و معابر شرقی - غربی بیشترین تنش حرارتی را تجربه کرده اند. در مجموع، بررسی روند سه دوره زمانی نشان می دهد که وضعیت تابش و سایه اندازی در سال ۱۳۷۸ نامطلوب تر از دو دوره بعدی بوده که این امر تا حد زیادی تحت تاثیر خشکسالی و تداوم آن در سال های ابتدایی دوره مورد مطالعه و در نتیجه تشدید شرایط خشکی و افزایش اثرات تابش در محیط شهری بوده است.

کلیدواژه ها:

تغییرات اقلیمی ، الگوی تابش خورشید ، سایه اندازی ، تابش پراکنده خورشید ، میانگین دمای تابشی ، محله