ارزیابی خطر لرزه ای گسل شمال تبریز با استفاده از داده های ژئودتیک و لرزه خیزی (۲۰۲۴-۲۰۲۶)

گسل شمال تبریز با روند شمال غربی-جنوب شرقی و طول تقریبی ۲۸۰ کیلومتر از جمله فعال ترین و خطرناک ترین گسل های ایران محسوب می شود. آخرین زمین لرزه بزرگ این گسل در سال ۱۷۸۰ میلادی رخ داده و حدود ۲۴۶ سال از آن می گذرد. در این پژوهش، با استفاده از جدیدترین داده های لرزه شناسی، ژئودتیک و آسیب پذیری شهری (۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶)، وضعیت خطر گسل شمال تبریز و پیامدهای آن برای کلانشهر تبریز ارزیابی شده است. نتایج نشان می دهد که بخش شمال غربی گسل دارای مقادیر پایین b-value و مقادیر بالای DC-value است که حاکی از تجمع تنش قابل توجه در این بخش می باشد. نرخ لغزش گسل در بخش مرکزی ۶.۴ میلی متر در سال و در بخش شمال غربی ۴.۶ میلی متر در سال برآورد شده است. عمق قفل شدگی در امتداد گسل متغیر بوده و بین ۸ تا ۱۶ کیلومتر متغیر است. شبیه سازی سناریوهای زلزله نشان می دهد که مناطق شمال شرقی تبریز در مجاورت صفحه گسل بیشترین خطر لرزه ای را دارند. از سوی دیگر، ارزیابی آسیب پذیری بافت شهری نشان می دهد که منطقه ۲ شهرداری تبریز با دارا بودن بیش از ۱٬۸۰۰ پلاک ثبتی و منطقه رشدیه با ساختمان های بنایی غیرمسلح مستقر بر روی گسل بیشترین میزان آسیب پذیری را دارند. حدود ۴۴۰,۰۰۰ نفر از جمعیت تبریز در فاصله کمتر از ۵ کیلومتری گسل سکونت دارند. این پژوهش بر ضرورت بازنگری فوری در حریم گسل، ممنوعیت ساخت وساز در پهنه خطر و مقاوم سازی بافت های فرسوده تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

گسل شمال تبریز ، خطر لرزه ای ، نرخ لغزش ، b-value ، آسیب پذیری شهری ، InSAR