تکتونیک سایه در بازخوانی مقرنس با رویکرد منطقه گرایی انتقادی

بر مقرنس به عنوان عنصری برجسته در معماری اسلامی ظرفیت تکتونیکی و فضایی با تکیه بر ویژگی های اقلیمی و فرهنگی منطقه دارد. مقاله با رویکرد نظری تحلیلی به بازخوانی این ظرفیت ها در معماری معاصر از منظر منطقه گرایی انتقادی می پردازد. هدف پژوهش ارائه چارچوبی برای طراحی معماری است که با الهام از هندسه مقرنس و تاکید به تعامل نور و سایه منطق بومی اقلیمی را در شکل دهی فضایی بناها ادغام می کند. روش پژوهش کیفی-مفاهیم محور و مبتنی بر مرور انتقادی ادبیات مرتبط در حوزه معماری سنتی، تکتونیک و منطقه گرایی انتقادی است. مبانی نظری این پژوهش برگرفته از اندیشه های کنت فرامپتون است که معماری را تلفیقی از هویت فرهنگی بومی و الزامات اقلیمی می داند. در این رویکرد مقرنس صرفا یک الگوی بصری نیست بلکه ساختار چندلایه آن در کنترل نور و سایه و شکل دهی فضایی معنا می یابد. تحلیل ها نشان می دهد ساختار پله ای و هندسی مقرنس پتانسیلی برای بهینه سازی هم زمان شرایط اقلیمی و تقویت حس مکان فراهم می آورد. در این چارچوب نور و سایه به عنوان عناصر فعال تکتونیکی با خلق الگوهای پویای سایه روشن روی سطوح پیوند بنیادین میان فضا و فرهنگ را متجلی می سازند. این مطالعه نمونه ای طراحی فرضی را پیشنهاد می کند تا چشم اندازی از تکتونیک «سایه» - بازنمایی نقش سایه در فرم هندسی مقرنس - در معماری معاصر ارائه دهد. یافته ها نشان می دهد بازخوانی ظرفیت های معنایی و ساختاری مقرنس می تواند گامی در جهت تحقق معماری پایدار و هویت بخش منطقه ای باشد. تکتونیک سایه از طریق تلفیق نمادین عناصر سنتی و الزامات اقلیمی راهکاری طراحی محور ارائه می کند که هویت فرهنگی را در بستر معماری معاصر احیا می سازد.

کلیدواژه ها:

بازخوانی ، مقرنس ، تکتونیک سایه ، منطقه گرایی انتقادی ، نور و سایه ، هندسه معماری