ادراک بویایی و معنای مکان تحلیل حس تعلق در فضاهای مذهبی از نظر نابینایان و کم بینایان

اماکن مذهبی در شهرهای اسلامی از جایگاه ویژه ای در زندگی اجتماعی و فرهنگی جوامع برخوردارند. درک درست از ویژگی های معنوی این فضاها برای تمامی اقشار جامعه اعم از افراد دارای معلولیت و افراد برخوردار از سلامت کامل جسمی اهمیت اساسی دارد. یکی از مولفه های بنیادین در طراحی فضاهای مذهبی حس تعلق به مکان است؛ چراکه معنویت بدون ایجاد تعلق مفهومی ناقص خواهد بود. این امر به ویژه در اماکن زیارتی که تجربه معنوی افراد به شدت با ادراک حسی و عاطفی از فضا پیوند دارد اهمیت دوچندان می یابد. هدف پژوهش حاضر مناسب سازی بستر فضاهای زیارتی برای افراد نابینا و کم بینا از طریق بهره گیری از حس بویایی است. با استفاده از مکانیسم بویایی، فرایند تشخیص فضا و مسیریابی برای افراد نابینا تسهیل می شود و آنان قادر خواهند بود ارتباطی عمیق تر و شهودی تر با مکان برقرار کنند. مطالعات پیشین نشان داده اند که عطر و رایحه از موثرترین ابزارها برای شناسایی و یادآوری فضاها هستند؛ زیرا پیوندی قوی با حافظه و تجربه های عاطفی انسان دارند و می توانند حس تعلق خاطر را در فرد برانگیزند. این پژوهش با رویکرد کتابخانه ای و تحلیلی توصیفی به بررسی امکان بهره برداری از ظرفیت های حسی در فضاهای مذهبی پرداخته و تلاش دارد با ارائه راهکارهای کاربردی بستری مناسب برای حضور و بهره مندی هرچه بیشتر افراد نابینا و کم بینا در اماکن مذهبی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

طراحی فراگیر ، بویایی ، ادراک فضایی نابینایان ، هویت فضایی از طریق رایحه ، مسیریابی بویایی