بازخوانی حس مکان از دیدگاه نوربرگ شولتز با تاکید بر تجربه کاربران پارک شهرک نفت اهواز

حس مکان Genius (Loci) یکی از مفاهیم بنیادین در نظریه های محیطی و معماری است که به کیفیت های ادراکی، تجربی و معنایی فضا اشاره دارد. کریستین نوربرگ شولتز با تاکید بر پیوند میان انسان و محیط، حس مکان را حاصل تعامل ساختار کالبدی، تجربه زیسته و معنا دانسته است. پارک های شهری به عنوان فضاهای عمومی بستر مناسبی برای بررسی تحقق این مفهوم محسوب می شوند. هدف این پژوهش بازخوانی حس مکان در پارک شهرک نفت اهواز بر اساس دیدگاه نوربرگ شولتز با تمرکز بر تجربه کاربران است. روش پژوهش حاضر توصیفی تحلیلی است و داده ها از طریق مصاحبه، مشاهده میدانی و مستندسازی تصویری گردآوری شده است. مولفه های حس مکان در سه سطح شولتز؛ ویژگی های کالبدی و فضایی، تجربه انسانی و فعالیت ها و هویت و معنا تحلیل و در قالب جداول چک لیستی ارزیابی شدند. یافته ها بیانگر آن است که در سطح کالبدی و فضایی زنان بیشترین تایید را به «سهولت دسترسی» و مردان به «خوانایی مسیرها» اختصاص داده اند در حالی که کمترین تایید برای هر دو گروه مربوط به «سایه و پناه» ثبت شده است. در سطح تجربه انسانی و فعالیت ها زنان بر پیاده روی روزمره و مردان بر ورزش سبک و پیاده روی تاکید کرده اند در حالی که کمترین تایید مربوط به «احساس امنیت» و «تنوع فعالیت ها» بوده است. در سطح هویت و معنا، زنان تجربه آرامش روانی و مردان تمایل به بازگشت را برجسته کرده اند در مقابل کمترین تایید مربوط به «معناداری فضا» و «تمایز مکانی» بوده است. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که سازماندهی فضایی خوانا، پاسخگویی اقلیمی مناسب، فعالیت های متنوع انسانی و شکل گیری دلبستگی و تجربه حسی نقش موثری در تقویت حس مکان پارک شهرک نفت اهواز دارند. همچنین توجه همزمان به ابعاد کالبدی، تجربی و معنایی با در نظر گرفتن تفاوت های جنسیتی می تواند راهنمای طراحی و مدیریت بهینه فضاهای سبز شهری باشد.

کلیدواژه ها:

حس مکان ، نوربرگ شولتز ، تجربه کاربران ، پارک ، شهری ، فضای سبز شهری ، اهواز