بازخوانی مولفه های بیوفیلیک در معماری ایرانی و تحلیل پیامدهای افول آنها بر سلامت روان در معماری معاصر

در سال های اخیر کاهش تماس انسان با طبیعت در محیط های ساخته شده و افول کیفیت های طبیعت محور در معماری معاصر، به عنوان یکی از عوامل اثرگذار بر سلامت روان مورد توجه پژوهش های بین رشته ای قرار گرفته است. این مقاله با هدف بازخوانی مولفه های بیوفیلیک در معماری ایرانی و تبیین پیامدهای افول آنها بر سلامت روان در معماری معاصر تدوین شده است. روش پژوهش از نوع مرور تحلیلی انتقادی بوده و بر پایه کدگذاری و سنتز موضوعی منابع علمی منتشر شده از سال ۲۰۲۰ به بعد همراه با اتکا به چارچوب های نظری معتبر معماری بیوفیلیک و روانشناسی محیطی انجام می شود. در این راستا مولفه های بیوفیلیک در چهار محور اصلی شامل حضور مستقیم طبیعت در فضا، آنالوگ های طبیعی، کیفیت های فضایی طبیعت گون و تجربه های چند حسی اقلیمی صورت بندی و سپس نحوه تحقق آنها در نمونه های شاخص معماری ایرانی تحلیل می گردد. یافته های مرور نشان می دهد که معماری سنتی ایران از طریق الگوهایی مانند باغ ایرانی، حیاط مرکزی، سازمان فضایی مبتنی بر سلسله مراتب و عناصر اقلیمی نظیر آب، سایه و تهویه طبیعی، ظرفیت بالایی در ایجاد محیط های ترمیمگر روانی داشته است؛ همچنین افول این مولفه ها در معماری معاصر می تواند با افزایش استرس ادراک شده، خستگی ذهنی و کاهش رضایت محیطی مرتبط باشد. در پایان مقاله ضمن ارائه یک جدول تحلیلی از مولفه ها و تجلیات آنها در معماری ایرانی دلالت هایی برای بازترجمه اصول بیوفیلیک در معماری معاصر با رویکرد سلامت محور پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

معماری بیوفیلیک ، معماری ایرانی ، سلامت روان ، باغ ایرانی ، معماری معاصر