جستاری تطبیقی در مدلهای مفهومی حس مکان و عوامل شکل دهنده آن

حس مکان یکی از مفاهیم بنیادین در مطالعات محیطی معماری و روانشناسی محیطی است که نقش مهمی در کیفیت زندگی ادراک، محیطی دلبستگی فضایی و معناپذیری فضاهای زیست انسان ایفا می کند. این مفهوم پیچیده، برآیندی از تجربه های ذهنی عاطفی و ادراکی فرد در ارتباط با محیط کالبدی پیرامون اوست و در اثر تعامل پویای انسان با فضا شکل می گیرد. هدف این مقاله تحلیل مفهومی حس مکان واکاوی ابعاد و مولفه های اصلی آن و بررسی تطبیقی مدل های نظری برجسته در این حوزه است. در این راسته با استفاده از رویکرد کیفی مبتنی بر روش تحقیق تحلیلی تطبیقی و ابزار مطالعات کتابخانه ای دیدگاه ها و مدل های نظری اندیشمندانی چون رلف کانتر، پانتر، و مونتگمری بررسی شده اند. تحلیل ها نشان می دهند که سه گانه کالبد - فعالیت - معنا در اغلب مدل ها به عنوان ارکان اصلی شکل گیری حس مکان در نظر گرفته می شود و عوامل کالبدی عملکردی و شناختی نیز به صورت هم پیوند در تقویت یا تضعیف این حس نقش دارند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که حس مکان پدیده ای چندبعدی میان رشته ای و پویا است که در بستر زمان و تجربه زیسته فردی و جمعی معنا می یابد و می تواند به عنوان معیاری برای ارزیابی کیفیت محیط های انسانی مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مکان حس ، مکان ، معماری ، ادراک محیطی ، معنا