تدوین چارچوب نظری طراحی مجموعه های گردشگری-تفریحی هویت محور در ورودی شهرها با بهره گیری از اصول معماری ایرانی

پژوهش حاضر با هدف تدوین یک چارچوب نظری منسجم برای به کارگیری اصول معماری ایرانی در طراحی مجموعه های گردشگری-تفریحی واقع در ورودی شهرها انجام شد. روش تحقیق از نوع کیفی و توصیفی-تحلیلی بود و در چهار مرحله شامل: (۱) مطالعات کتابخانه ای نظام مند (۲۹) منبع معتبر شامل ۱۵ منبع لاتین و ۱۴ منبع فارسی (۲) استخراج دسته بندی اصول معماری ایرانی با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری (۳) تدوین چارچوب نظری بر اساس مولفه های مستخرج و (۴) اعتبارسنجی چارچوب با روش دلفی در دو دور و مشارکت ۲۲ نفر از خبرگان (۱۲ استاد دانشگاه، ۷ معمار حرفه ای، ۳ کارشناس گردشگری) انجام شد. یافته ها نشان داد که از میان ۴۷ کد اولیه شش مولفه اصلی شامل «سلسله مراتب فضایی»، «محوریت»، «مرکزیت»، «الگوی باغ ایرانی»، «نور و سایه» و «هندسه و تناسبات» و «درون گرایی» بیشترین فراوانی ارجاع را در منابع داشتند. این شش مولفه در فرآیند تدوین چارچوب به پنج اصل طرحی برای کاربرد در ورودی شهر ترجمه شدند: طراحی توالی فضایی تدریجی، محورهای دید عمود بر هم (چهار باغ شهری)، حیاط مرکزی با آب و گیاه، نورگیرها و تناسبات، فضاهای محصور و نیمه محمور. نتایج اعتبارسنجی با روش دلفی نشان داد که الگوی باغ ایرانی با میانگین ۴.۷ از ۵ و ضریب توافق ۰.۹۱، سلسله مراتب فضایی با میانگین ۴.۶ از ۵ (۰.۸۸) و محوریت و مرکزیت با میانگین ۴.۴ از ۵ (۰.۸۲) بیشترین میزان توافق خبرگان را کسب کردند. میانگین کل توافق خبرگان ۸۲.۳ بود. نتیجه نهایی اینکه چارچوب نظری پیشنهادی برخلاف رویکردهای رایج ترافیک محور و کالبدی، ورودی شهر را به عنوان «آستانه» هویت ساز بازتعریف می کند که می تواند با بهره گیری نظام مند از اصول معماری ایرانی تجربه معنادار «ورود» به «شهر» را برای گردشگران و شهروندان فراهم آورد. این چارچوب قابلیت تعمیم به سایر ورودی های شهری ایران را دارد.

کلیدواژه ها:

معماری ایرانی ، ورودی شهر ، چارچوب نظری ، مجموعه گردشگری تفریحی ، سلسله مراتب فضایی ، باغ ایرانی