نقش معماری در بازتولید هویت فرهنگی در بافت های فرسوده شهر (مطالعه موردی منطقه سه شهر ارومیه)

در دهه های اخیر روند فزاینده فرسودگی بافت های شهری در بسیاری از شهرهای ایران از جمله شهر ارومیه منجر به کاهش کیفیت زیستی، تضعیف حس تعلق شهروندان و گسست هویتی در میان ساکنان شده است. یکی از رویکردهای نوین در مواجهه با این مسئله بهره گیری از ظرفیت های معماری برای بازتولید هویت فرهنگی در فضاهای شهری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معماری در بازآفرینی هویت فرهنگی بافت های فرسوده منطقه ۳ شهر ارومیه را به عنوان مطالعه موردی انتخاب کرده است. این منطقه به واسطه سابقه تاریخی بافت سنتی و ویژگی های فرهنگی خاص پتانسیل بالایی برای باززنده سازی دارد. روش تحقیق به صورت کیفی و با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده است. اطلاعات مورد نیاز از طریق تحلیل میدانی، بررسی مستندات طرح های شهری و مصاحبه با ساکنان و کارشناسان جمع آوری شده است. یافته ها نشان می دهند که معماری، از طریق حفظ عناصر بومی، بازآفرینی فضاهای جمعی و ارتقاء کیفیت زیباشناختی و عملکردی فضا می تواند در احیای هویت فرهنگی و تقویت پیوند میان ساکنان و محیط شهری نقش موثری ایفا کند. همچنین عدم توجه به ویژگی های فرهنگی محلی در مداخلات معماری منجر به گسست بیشتر میان گذشته و حال ساکنان و کاهش مشارکت پذیری آن ها در فرآیند نوسازی می شود. در پایان راهکارهایی در راستای طراحی معماری مبتنی بر بستر فرهنگی، ارتقاء فضاهای عمومی و تقویت خوانایی و حافظه جمعی در بافت های فرسوده پیشنهاد شده است. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان مبنایی برای سیاست گذاری های شهری در سایر مناطق مشابه نیز مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هویت ، فرهنگی ، معماری ، بافت فرسوده ، باززنده سازی شهری ، منطقه سه ارومیه ، هویت فرهنگی ساکنان