مقدمه ای بر معماری مساجد در ایران: بررسی تحولات و اصول معماری ایرانی-اسلامی

در دیدگاه معماری هر بنایی که ساخته می شود با توجه به نیازهای مردم و کاربری آن ارزش گذاری می شود. معماری همیشه متناسب با عصر زمان خود بوده و به طور مداوم در حال تغییر بوده تا نیازهای مردم زمان خود را برطرف نماید و ارزش مهمی در توسعه و پیشرفت شهر و تمدن ها دارد. با ظهور اسلام و گسترش آن همه هنرها دچار تغییرات عمده ای شدند. بنای مسجد در بردارنده رسالت دینی و اجتماعی است و همانند آینه ای است که اوضاع دینی عصر خود را جلوه گر می شود. مسجد به عنوان عنصر اساسی و مهم در جامعه اسلامی همواره جایگاه مهمی در معماری ایرانی–اسلامی داشته و دارد و همیشه مورد توجه بوده است. مسجد جایگاه و اهمیت فراوانی در نزد مردم مسلمان داشته و همواره جایگاه تجلی کامل ترین تجربه هنرمندان اعصار تاریخ اسلام بوده است. به دلیل کم بودن مقاله در این زمینه که اکثرا قدیمی و یا فقط مختص به یک دوره زمانی بوده این مقاله با هدف به روز کردن مطالب و گسترده کردن بازه بررسی معماری اسلامی – ایرانی گردآوری شده است. این مقاله شیوه تحقیق توصیفی تحلیلی است و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و اسنادی است. در نتیجه با بررسی عناصر و سبک معماری ایرانی و سپس معماری اسلامی ایرانی و رواج مساجد، سپس با گذری به معماری مساجد مهم در کشورهای مختلف و بررسی آن این مقاله به پایان می رسد. معماری با گذر زمان دچار دگرگونی های بسیاری شد و در نهایت در دوران پهلوی معماری سنتی جای خود را به معماری غربی داد و اصل و ریشه خود را فراموش کرد و معماری تقلیدی از نئوکلاسیک اروپا شکل گرفت؛ در این دوران مساجد که از زمان های قدیم نمادی از شهرها و روستاها بودند کم رنگ شدند و جای خود را به ساختمان های مرتفع دادند.

کلیدواژه ها:

معماری مساجد ، ایران ، جامعه اسلامی ، جایگاه مسجد ، فضای مذهبی ، معماری اسلامی ایرانی