تحلیل اثر کیفیت کالبدی و کارکردی معماری فضای داخلی مسکونی خانه های دوران قاجار نمونه موردی: شهر تبریز

پژوهش حاضر به تحلیل تاثیر تحولات فرهنگی بر ساختار کالبدی و کیفیت کارکردی خانه های دوره قاجار در شهر تبریز می پردازد. نمونه های مورد بررسی شامل پنج خانه تاریخی، بهنام، گنجه ای زاده، حریری، حیدرزاده و امیر نظام گروسی هستند که نشان دهنده الگوهای فضایی و معماری سنتی مرتبط با فرهنگ اقلیم و سبک زندگی ساکنان آن دوره می باشند. هدف تحقیق بررسی نحوه تعامل میان کیفیت کالبدی و کارکردی فضا و شناسایی ویژگی های فضایی و عملکردی خانه های قاجاری است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و کیفی است؛ داده ها از طریق مطالعه اسناد تاریخی، نقشه ها، تصاویر و منابع مکتوب گردآوری شده و با بهره گیری از تحلیل تطبیقی و تبیین ساختاری بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد که ساختار فضایی خانه ها مبتنی بر اصول، تقارن، محوربندی، سلسله مراتب فضایی و درون گرایی است و فضاهای اندرونی و بیرونی با دقت طراحی شده اند تا حریم خصوصی، تعامل اجتماعی و آسایش ساکنان تامین شود. استفاده از مصالح بومی و تزیینات سنتی علاوه بر پاسخگویی به شرایط اقلیمی سرد تبریز، هویت فرهنگی و زیبایی شناسی بومی را تقویت کرده است. علاوه بر این، مسیرهای حرکتی، نورگیری و تهویه طبیعی به نحوی سازماندهی شده اند که کیفیت عملکردی و راحتی فضا افزایش یابد. نتایج پژوهش نشان می دهد که خانه های قاجاری تبریز نمونه ای از تلفیق هوشمندانه کالبد، عملکرد و فرهنگ هستند و مطالعه و بازخوانی این الگوها می تواند راهنمای ارزشمندی برای ارتقای کیفیت معماری معاصر به ویژه در حوزه مسکن شهری فراهم کند.

کلیدواژه ها:

کیفیت کالبدی ، کیفیت کارکردی ، فضای داخلی مسکونی ، معماری دوره قاجار