شناسایی مولفه های کالبدی موثر بر سلامت روان در فضاهای شهری

با وجود گسترش پژوهش ها درباره سلامت روان در فضاهای شهری، مولفه های کالبدی موثر بر آن در مطالعات پیشین غالبا به صورت پراکنده مطرح شده و کمتر در قالبی منسجم و کاربردپذیر برای طراحی و برنامه ریزی شهری صورت بندی شده اند. از این رو پژوهش حاضر با هدف شناسایی، سامان دهی و طبقه بندی این مولفه ها و ارائه چارچوبی مفهومی برای ارزیابی و بهبود فضاهای شهری انجام شد. این مطالعه در چارچوب پارادایم تفسیری با رویکرد استقرایی و به روش تحلیل محتوای کیفی انجام گرفت. داده ها به شیوه اسنادی کتابخانه ای گردآوری شد و از میان مقالات فارسی مرتبط در پایگاه های Noormags، SID و Magiran با نمونه گیری هدفمند ۲۶ مقاله انتخاب و در نرم افزار MAXQDA کدگذاری و مقوله بندی شد. یافته ها نشان داد مولفه های کالبدی موثر بر سلامت روان در فضاهای شهری در چهار بعد اصلی کیفیت محیطی و حسی، عملکردی، خدماتی، طبیعی و اکولوژیکی و مورفولوژی و فرم شهری قابل طبقه بندی هستند. بر پایه جدول فراوانی، کدها بعد کیفیت محیطی و حسی بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داد و اهمیت ادراکات حسی و کیفیت تجربه محیطی را در شکل گیری احساس آرامش یا تنش روانی برجسته ساخت. ابعاد عملکردی، خدماتی و طبیعی و اکولوژیکی نیز در رتبه های بعدی قرار گرفتند و بر اهمیت دسترسی به خدمات پیاده مداری و تماس با عناصر طبیعی دلالت داشتند. بعد مورفولوژی و فرم شهری نیز با فراوانی کمتر در سازماندهی ساختار فضایی و کیفیت تجربه محیطی موثر بود. در نتیجه چارچوب به دست آمده می تواند مبنایی کاربردی برای ارزیابی، برنامه ریزی و طراحی فضاهای شهری سلامت محور فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

سلامت روان ، فضای شهری ، مولفه های کالبدی ، کیفیت محیطی و حسی