واکاوی مبانی شهرسازی اسلامی و ارتباط ساختاری آن با حقوق شهروندی

پژوهش حاضر با روشی تاریخی تحلیلی و با استناد به متون فقه عمران و شواهد باقیمانده از شهرهای تاریخی اسلامی استدلال می کند که طراحی شهری در تمدن اسلامی صرفا یک امر کالبدی نبوده، بلکه تجسم عینی یک قرارداد اجتماعی برای تامین حقوق اساسی ساکنان بوده است. یافته ها نشان می دهند که چگونه مفاهیمی چون «حریم» در معماری مسکونی حق شهروندی بر حریم خصوصی و امنیت را نهادینه می کرد. چگونه نهاد وقف و عناصری مانند سبیل حق دسترسی عادلانه به منابعی چون آب و آموزش را تضمین می نمود و چگونه طراحی فضاهای عمومی مذهبی و اقتصادی بستری برای تحقق حق، تجمع، تعاملات اجتماعی و مشارکت مدنی فراهم می ساخت. این مقاله در نهایت نتیجه می گیرد که بازخوانی فقه العمران و اصول شهرسازی اسلامی می تواند چارچوبی غنی برای تدوین منشورهای حقوق شهری معاصر، با تاکید بر عدالت فضایی، کرامت انسانی و پایداری اجتماعی ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

شهرسازی اسلامی ، حقوق شهروندی ، فقه العمران ، حق بر شهر ، حریم خصوصی