ابعاد معنویت گرایی حکمرانی در انقلاب اسلامی از منظر میشل فوکو

انقلاب اسلامی ایران یکی از برجسته ترین و در عین حال چالش برانگیزترین رخدادهای سیاسی - اجتماعی قرن بیستم به شمار می رود؛ رخدادی که نه تنها نظم سیاسی پیشین ایران را دگرگون ساخت بلکه بسیاری از چارچوب های مسلط در نظریه های مدرن انقلاب، سیاست و قدرت را با چالش های بنیادین مواجه کرد. در این میان، توجه برخی متفکران غربی به انقلاب اسلامی به ویژه توجه همزمان و میدانی نقش مهمی در گشودن افق های جدید نظری ایفا کرد. در میان آنان میشل فوکو جایگاهی منحصر به فرد دارد. فوکو که در سال های پایانی دهه ۱۹۷۰ درگیر بازاندیشی در مفاهیم قدرت، سوژه و مقاومت بود، انقلاب اسلامی ایران را فرصتی برای مشاهده نوعی کنش سیاسی دانست که در آن سیاست از منطق صرف قدرت طلبی و نهادسازی مدرن فراتر رفته و با نوعی معنویت گره خورده است. پرسش بنیادی پژوهش این است که معنویت گرایی در حکمرانی انقلاب اسلامی از نظر فوکو چه ابعادی دارد؟ فوکو در آثار و نوشته های خود درباره ایران از ظهور پدیده ای سخن گفت که آن را معنویت سیاسی نامید؛ مفهومی که به زعم او نشان دهنده تلاش مردم برای دگرگونی نه تنها ساختارهای سیاسی، بلکه شیوه زیستن، نسبت با خویشتن و نحوه مواجهه با سلطه بود. این پژوهش بر آن است که با اتخاذ رویکردی نظری، کیفی و تطبیقی و با تحلیل دقیق فوکو، مفهوم معنویت گرایی سیاسی را بازسازی و مقایسه کند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی ، انقلاب ، اسلامی ، ایدئولوژی ، نوسازی ، رژیم پهلوی