مسئولیت مدنی حاکم و کارگزاران در پرتو اخلاق حکمرانی نهج البلاغه

مسئولیت مدنی حاکم و کارگزاران، یکی از ارکان بنیادین تضمین حقوق عمومی و تحقق عدالت در نظام های حقوقی است؛ با این حال، این نهاد غالبا با رویکردی صرفا حقوقی و پسینی تحلیل شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که اخلاق حکمرانی نهج البلاغه چه نقشی در تبیین مبانی قلمرو و کارکرد مسئولیت مدنی حاکم و کارگزاران ایفا نموده است؟ هدف، تحقیق بازخوانی مسئولیت مدنی صاحبان قدرت در پرتو اصول اخلاقی نهج البلاغه و تبیین آثار و سازوکارهای آن در حکمرانی اسلامی است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی منابع فقهی، حقوقی و متون اسلامی به ویژه نهج البلاغه است. یافته های پژوهش نشان داد که در اندیشه علوی، مسئولیت مدنی لازمه ذاتی تصدی قدرت عمومی بوده و بر مبانی ای چون عدالت، امانت، داری پاسخگویی و کرامت انسانی استوار است. افزون بر آن، سازوکارهایی مانند انتخاب شایسته و نظارت موثر نقش پیشگیرانه ای در کاهش مسئولیت های مدنی ایفا کرده است. نوآوری پژوهش در آن است که با بازخوانی نهج البلاغه مسئولیت مدنی را از سطح یک نهاد واکنشی به سطح یک قاعده پیشینی اخلاقی در حکمرانی ارتقا داده و الگویی تلفیقی از اخلاق، فقه و حقوق عمومی برای تحلیل مسئولیت پذیری حاکمان ارائه نموده است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، اخلاق حکمرانی ، نهج البلاغه ، حاکم و کارگزاران ، حقوق عمومی اسلامی