طراحی الگوی سیاست پولی هوشمند مبتنی بر قراردادهای اسلامی (عقود مبادله ای) و کاربرد آن در مهار تورم با استفاده از داده های کلان (Big Data)

تورم مزمن به عنوان یکی از مهم ترین چالش های اقتصادی ایران، ناکارآمدی الگوهای متعارف سیاست پولی را در شرایط ساختاری و فقهی نظام بانکی کشور آشکار ساخته است. این پژوهش با هدف طراحی الگوی سیاست پولی بومی مبتنی بر عقود مبادله ای اسلامی و تلفیق آن با تحلیل داده های کلان بانکی انجام شده است. روش پژوهش ترکیبی (کیفی-کمی) است؛ در بخش کیفی، احکام و قواعد فقهی مرتبط با عقود مبادله ای (مرابحه، سلف، اجاره به شرط تملیک و جعاله) از منابع معتبر فقه امامیه استخراج شده و در بخش کمی، مدلی بر مبنای شبکه های عصبی مصنوعی با داده های کلان شبکه بانکی کشور در بازه زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ طراحی گردیده است. یافته ها نشان می دهد که الگوی پیشنهادی با جایگزینی نرخ بهره ربوی با سازوکارهای مبتنی بر عقود مبادله ای و به کارگیری داده های کلان برای پیش بینی و کنترل نقدینگی، قابلیت کاهش معنادار نرخ تورم را دارد. این الگو ضمن تامین الزامات شرعی، از کارایی بالاتری نسبت به الگوهای متعارف در شرایط تحریم و نااطمینانی اقتصادی برخوردار است. مقاله با ارائه راهکارهای عملیاتی برای پیاده سازی تدریجی الگو در شبکه بانکی کشور به پایان می رسد.

کلیدواژه ها:

سیاست پولی اسلامی ، عقود مبادله ای ، داده های کلان ، تورم ، بانکداری اسلامی ، اقتصاد مقاومتی