آموزش هنرهای تجسمی در مدارس ایران: واکاوی چالش ها، فرصت ها و راهکارهای ارتقای سواد بصری دانش آموزان

آموزش هنرهای تجسمی به عنوان یکی از ارکان اساسی تربیت زیبایی شناختی و پرورش خلاقیت، در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش جایگاه ویژه ای یافته است (معلم هنر از دیدگاه سند تحول بنیادین، ۱۴۰۴). با این حال، شواهد گسترده پژوهشی از حاشیه رانی مستمر این حوزه در نظام آموزشی ایران حکایت دارند؛ به گونه ای که درس هنر در دوره ابتدایی حتی فاقد کتاب درسی است و در مقایسه با دروس اصلی مانند ریاضی و علوم، جدی گرفته نمی شود (شناسایی و رتبه بندی چالش های تربیت هنری، ۱۴۰۴). پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–توصیفی و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات داخلی، به واکاوی چالش ها، فرصت ها و راهکارهای ارتقای سواد بصری دانش آموزان در آموزش هنرهای تجسمی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که نبود فضای کارگاهی و کارگاه های هنری، فقدان کتاب درسی هنر در دوره ابتدایی، اجتناب معلمان از تدریس هنر به دلیل دشواری های مدیریت کلاس، هزینه بر بودن شرکت معلمان در دوره های فوق برنامه هنر، آشنایی محدود معلمان غیرمتخصص با دانش تخصصی تربیت هنری، کمبود ابزار و مواد کارگاهی و نگرش حاشیه ای به هنر به عنوان درسی اختیاری، هشت چالش اصلی این حوزه هستند (شناسایی و رتبه بندی چالش های تربیت هنری، ۱۴۰۴). کمبود ابزار و تجهیزات کارگاهی، آموزش هنر را به سطح نظری تقلیل داده و امکان تجربه عملی را از دانش آموزان سلب کرده است (چالش بعدی، کمبود ابزار و تجهیزات کارگاهی، ۱۴۰۴). در مقابل، فرصت هایی نظیر رویکرد تربیت هنری در برنامه درسی، تلفیق هنر با دروس دیگر و تجارب بین المللی قابل شناسایی است. مقاله در پایان، راهکارهایی در چهار سطح سیاست گذاری، برنامه درسی، توانمندسازی معلمان و تامین منابع ارائه می دهد.