شیوه ی به کارگیری زبان فارسی در سه اثر فلسفی، علمی، حکمی: دانشنامه ی علایی، التفهیم، نصیحه الملوک

در این مقاله با تمرکز بر سه اثر فارسی دانشنامه ی علایی ابن سینا و التفهیم ابوریحان بیرونی و نصیحه الملوک غزالی، با اشاره به نمونه هایی از درون این کتا ب ها، به بررسی شیوه ی به کارگیری و پرورش زبان فارسی در این متون می پردازیم. در دانشنامه ی علایی نشان داده می شود که ابن سینا در بسیاری از موارد، واژگان فارسی را جایگزین اصطلاحات عربی کرده، اما در واژه سازی فارسی کوشش گسترده ای نداشته و میزان فارسی گزینی او در بخش های مختلف اثر یکسان نیست. در مقابل، بیرونی در التفهیم با انسجام بیش تری به گزینش و گاه ساخت واژگان فارسی برای مفاهیم علمی پرداخته و نمونه های فراوانی از این شیوه را به دست داده است. نصیحهالملوک غزالی نیز از حیث زبانی رویکردی متفاوت دارد؛ غزالی در کتابش چندان در بند واژه سازی نبوده و بیش تر به سادگی و شیوایی و زیبایی نثر فارسی اهمیت داده، و شماری از سخنان و امثال و اشعار کهن در اثر او برجای مانده است که دارای اهمیت اند. بررسی این سه اثر نشان می دهد که هر یک از این نویسندگان، به شیوه ای متفاوت، در راستای به کارگیری زبان فارسی برای بیان مفاهیم علمی و فلسفی و حکمی گام برداشته اند.